Auto-generated - may contain small errors. Always verify with the audio version.
Het derde en het laatste deel. Gaat dit goed? Ja. We zijn inmiddels een aardig eindje op weg in Lucas.
! We hebben het de eerste keer gehad over.! Ja, ja.
Oh! Er loopt hier ook van alles vast, dus dat gaat echt goed.
Even een keer herstarten. Even een keer.
Ja, dan ben je de hele avond wel bezig.
We hebben het over de context gehad. We hebben de context in de eerste avond besproken uit de tijd van Jezus.
We hebben het gehad aan de hand van het start van Lucas 15. We hebben het gehad over de zondaars en de tollenaars.
De farisee en de schriftgeleerden. We hebben het gehad over de tweedeling in de samenleving. We hebben het gehad over het wat.
Over de gelijkenissen. Over de soortengelijkenissen. Over het waar. En we hebben het gehad over de aanleiding. Het waarom. En ik vind deze avond, als we het over Lucas 16 gaan hebben.
Vind ik altijd een wat spannendere avond dan als we het over Lucas 15 hebben. En dat is omdat Lucas 15 bevat drie gelijkenissen waar we allemaal redelijk vertrouwd mee zijn.
En waar we ook, ja ik heb daar meer lagen in aangebracht. En misschien een andere, ja een andere zwaartepunt. Maar uiteindelijk zijn die gelijkenissen nog wel de gelijkenissen zoals we hem kennen.
En Lucas 16 daarentegen bevat twee gelijkenissen die eigenlijk, ja door, nou ja je kan zoveel bijbeluitleggers vinden als uitleggingen van Lucas 16.
De gelijkenissen van de onrechtvaardige rentmeester en van de rijke man en de arme lazeres hebben heel veel verschillende uitleggen.
En ik ga hier niet stellen dat die allemaal fout zijn. Dat pretendeer ik niet. Ik wil hier alleen wel een, de uitleg die ik vanavond ga geven is een uitleg die naar mijn idee het beste samenhangt met de context die we besproken hebben.
En met de achtergronden die we kennen. En nu begin ik door mijn tekst heen te raken. We hebben het vorige keer, Run, gehad over de Amha Reds.
Anders klik je even de hele sheet open dan ga ik het wel eens even stukje voor stukje langs. We hebben gehoord over de Amha Reds, hoe die zich niet hielden aan alle voorschriften.
En dat soms ook gewoon niet konden. Ze hadden hun afkomst niet mee. Ze waren niet allemaal arm, maar de meeste armen in het land behoorden wel tot deze groep.
En door de fariseeën werden ze beschouwd en behandeld als onrechtvaardigen. En als je maar lang genoeg zo behandeld wordt, dan ga je dat zelf ook geloven. En daarom beschouwden ze zichzelf ook als verloren.
Dan mag die weer door. We hebben het ook gehad over de fariseeën. De fariseeën lieten zich voorstaan op een rein en heilig leven.
Beschouwden zichzelf als rechtvaardig en beschouwden zichzelf ook als erfgenaam van Abraham. En dat is wel belangrijk. Want wat we vorige keer ook besproken hebben, is dat de fariseeën eigenlijk heel goed begonnen.
De principes waar de fariseeën naar leefden, of naar hoorden te leven, waren principes waar wij zelf ook naar leven. Als we het hebben over een volk van priesters, daar worden wij in 2 Petrus in de openbare ook te opgeroepen om te zijn.
Kun je hem door? Ja. Alleen uiteindelijk was de verleiding van de macht, zo rond 60 voor Christus kwamen de fariseeën in het centrum van de macht te staan.
En om aan macht vast te houden moet je compromissen sluiten. Compromissen sluiten. Ja?
Oh, nog even terug. En dan ontvang ik hem graag. En het consolideren van macht brengt met zich mee dat er ook hun mooie principes verwerden tot hypocrisie.
Tot het verzamelen van status en geld en het ondermijnen van de wet door allerlei uitzonderingen en toevoegingen. Daar gaan we het straks nog meer over hebben. Niet alle fariseeën waren hetzelfde, hebben we ook besproken.
Er zijn onderling hele grote verschillen. Sommige fariseeën waren juist heel vriendelijk naar Jezus. Denk maar aan Nicodemus. En sommige fariseeën kwamen ook voor hem op. Dus ook zij vormden niet een blok.
Alleen degene waar die Jezus steeds bevroegen, dat waren ook degene waar die het steeds mee aan de stok had. We hebben het gehad over de verschillende type gelijkenissen.
Afhankelijk van het doel, de vorm en de toon ervan. Sommige gelijkenissen hebben als doel om waarheden over het koninkrijk te communiceren. Andere waarheden over Gods karakter.
En een groot deel, zeker in Lucas, zijn terechtwijzingen. En het aan de kaak stellen van misstanden. Vorige keer zag dit lijstje er net iets anders uit.
Want in de tussentijd heb ik besloten om toch een... Ik vind het altijd lastig om die vormen goed onder woorden te brengen. Ik had eerst aan allegorievergelijking en een fictief verhaal.
En ik heb ervan gemaakt een geheimenisvergelijking en een fictief verhaal. En dat is omdat allegorie en een fictief verhaal zit vaak heel dicht bij elkaar. En het leverde wat verwarring op om die twee als soort van aparte categorieën.
Want wanneer loopt het nou, wanneer eindigt de allegorie en wanneer begint het fictieve verhaal? Nou, ik heb hem nou zo opgedeeld, ook om de verdeling meer te maken.
Bijvoorbeeld tussen de gelijkenissen van het koninkrijk, die mensen vaak niet begrepen. Waar uitleg bij moest. En de fictieve verhalen die Jezus gebruikt ook om mensen toe te spreken.
En soms te bemoedigen en soms terecht te wijzen. En deze verhalen waren geen geheimen. Dat was juist het hele idee. Het hele idee van vaak de satire waarin het verteld wordt.
Is dat de mensen juist heel goed wisten over wie het ging. Of wie er uitgebeeld werden. Het is een vorm die in de Bijbel heel veel gebruikt wordt. Denk maar bijvoorbeeld aan het verhaal van Nathan aan David.
Als die vertelt over de man met de vele schapen. En dat hij het ene schaapje van die arme man pakt. Dat is een satire. Het is een verhaal wat niet helemaal precies gelijk loopt aan wat er gebeurd was.
Want de arme man werd bijvoorbeeld niet vermoord. Zoals Uria vermoord werd. Maar dat zou ook de bedoeling van het verhaal een beetje bedorven hebben. Want dan zou David namelijk heel snel in de gaten gehad hebben dat het over hem ging.
En dat was juist het idee. Dat hij dat pas later zou ontdekken. En de toon. Sommige gelijkenissen. Denk maar aan de goede herder.
Zijn vriendelijk. Zie je Jezus warmte en liefde in naar voren komen. En sommige zijn juist op een hele confronterende toon. Als Jezus dingen aan de kaak stelt.
Dan gaan we eens even starten met het verhaal van de onrechtvaardige rentmeester. En ik wil daar even mee beginnen.
Met gewoon vers 1 lezen. Want er is namelijk iets veranderd in de context. Jezus is nog steeds. Er is een hoofdstuk indeling aangebracht in de Bijbel.
Maar die staat er niet in de grondtekst. Dus het feit dat de eerste drie gelijkenissen in Lukas 15 staan. En de twee andere twee in Lukas 16. Wil niet per se zeggen dat die niks met elkaar te maken hebben.
Sterker nog. Jezus gaat eigenlijk gewoon aan een stuk door. Er verandert niks aan het publiek. Of aan het moment. Er verandert wel iets aan de doelgroep.
Want in Lukas 16 vers 1 lezen we. En hij zei ook tegen zijn discipelen. Dat geeft onder andere aan dat we dus nog niet klaar zijn met het voorgaande. Er was een zeker rijk mens die een rentmeester had.
Maar hij spreekt nu tegen zijn discipelen. Zijn de fariseeën dan ineens uit het zicht verdwenen? Als we dan doorgaan helemaal naar vers 14.
Dan weten we dat dat niet zo is. Want als hij klaar is met deze gelijkenis. Lezen we in vers 14. Dat al deze dingen hoorden ook de fariseeën. Die geldzuchtig waren. En zij beschimpten hem. Ze voelden zich blijkbaar nogal aangesproken.
Zo niet door de vorige gelijkenis. Dan wel door die drie ervoor. Wat we hier zien. Naar mijn idee. Is dat. Jezus gaat een verhaal aan zijn discipelen vertellen.
En hij vertelt dat verhaal op een manier. Zoals in onze tijd ook veel satire verteld wordt. Ik vertel een verhaal aan jou. In het bijzijn van iemand anders. En het gaat over die ander.
Maar ik vraag jou een mening. Over wat. Hoe jij dit verhaal ziet. En ik wil dat eigenlijk. Want wie beschouwt zich hier. Als een discipel van Jezus. Ik zie gelukkig een hoop vingers.
Dat wil zeggen. Dat ik dus eigenlijk aan jullie ook. Deze vraag kan stellen. Ik ga het verhaal lezen. En ik ga eens even een aantal vragen stellen. Die Jezus wellicht misschien ook aan zijn discipelen gesteld heeft.
Hij zei ook tegen zijn discipelen. Er was een zeker rijk mens. Je kunt het meelezen. Vanaf Lukas 16 vers 1. Die een rentmeester had. En deze werd bij hem aangeklaagd.
Dat hij zijn goederen verkwiste. En hij riep hem en zei hem. Wat is dit wat ik over u hoor? Geef rekenschap van uw rentmeesterschap. Want u kunt niet langer rentmeester zijn. En de rentmeester zei bij zichzelf.
Wat moet ik doen? Omdat mijn heer dit rentmeesterschap van mij afneemt. Spitten kan ik niet. En voor bedelen schaam ik mij. Ik weet wat ik doen zal. Opdat ze mij, wanneer ik afgezet ben als rentmeester, in hun huizen zullen ontvangen.
En hij riep de schuldenaars van zijn heer één voor één bij zich. En hij zei tegen de eerste. Hoeveel bent u mijn heer schuldig? En hij zei honderd vaten olie. En hij zei tegen hem.
Neem uw schuldbekentenis. Ga zitten. En schrijf snel vijftig. Daarna zei hij tegen een ander. En u, hoeveel bent u schuldig? En hij zei honderd zakken tarwe.
En hij zei tegen hem. Neem uw schuldbekentenis. En schrijf maar tachtig. En hier stop ik even. Wat gebeurt er hier? Er is wel een verschil.
De ene kant kan het niet vergoed. Nou, dat ten eerste. Maar wat is die rentmeester aan het doen? Blijtschuldig. Zoelen. Hij sjoemelt. Ja, daar is dan een schuldig.
Hij is de boel aan het oplichten. Dat is de feitstander. Dat is de feitstander. Ja, inderdaad. Hij probeert zijn hachje veilig te stellen. Wat zou de reactie van de heer van deze rentmeester hierop moeten zijn?
Die we verwachten. Wat ben je aan het doen? Wat is dit? Wat ben je aan het doen? Leg ze uit. Leg ze uit. Waarom belazen je de boel?
Maar de heer prees de onrechtvaardige rentmeester. Omdat hij verstandig gehandeld had. Wat vinden jullie van deze reactie?
Je moet het hele verhaal kennen. Nou, dit is het hele verhaal. Bestandere reactie. Ja, misschien gunnen jullie die andere mensen zo.
Maar het is eerlijk verdeeld. Het is wonderlijk. Het is niet eerlijk verdeeld. Nee. De reactie van de heer is bizar.
Ik denk dat we het daar wel over eens kunnen zijn, of niet? Ik zie Ina knikken. Als we het daar over eens zijn, dan denk ik dat we het ook over eens kunnen zijn dat jullie als kinderen van deze wereld verstandiger zijn dan de kinderen van het licht.
En met deze raadselachtige uitspraak gaan we eens even naar de uitleg toe. Want deze gelijkenis, dit verhaal, wij hebben 16 vers 1 tot en met 13, en dan begint pas het volgende kopje.
Maar eigenlijk bestaat dit verhaal uit drie delen. Het eerste deel, van 1 tot en met 8a, is het verhaal zelf. Daarna volgen twee opmerkingen van Jezus over dit verhaal aan zijn discipelen, denk ik.
En daarna gaat Jezus leren. Daarna volgt een stukje lering, een stukje toepassing. En het is heel goed om die drie dingen te scheiden.
Want anders klopt er van het hele verhaal eigenlijk helemaal niks meer. We gaan eerst eens even beginnen zoals we vorige keer ook begonnen zijn.
Wat voor verhaal hebben we hier bij de hand? In Lukas 15 vers 11, bij de verloren zoon, begon Jezus met een zeker mens. Een zeker mens had twee zonen.
En in 16 vers 1 begint hij, er was een zeker rijk mens. We hebben hier weer met een fictief verhaal te maken. Ik denk dat we dat inmiddels wel geraden hadden. Een verhaal, en als we naar de fictieve verhalen van Jezus, bevat er vaak een plotwending.
Wat is de plotwending in dit verhaal? Wat is de reactie van de meester?
Dat is de plotwending. Want die is namelijk totaal niet logisch met het verhaal dat we zojuist gehoord hebben. En ik denk dat dat precies het punt is wat Jezus probeerde te maken. We gaan verder.
We hebben namelijk een aantal spelers in dit verhaal. Het is dus niet een perfecte allogie, het is een fictief verhaal, maar de spelers staan wel degelijk ergens voor. We hebben de rentmeester, we hebben de rijke man en we hebben de schuldenaars.
Dat zijn de spelers in dit verhaal. Wie wil er een gok wagen voor de rentmeester die de boel oplicht?
Even gezien de geschiedenis van de voorgaande drie gelijkenissen en het publiek wat erbij staat. Wat zijn er voor gezegen?
Nou, ik denk het ook. Ik ga niet alles aanvoeren waarom ik dat denk, want dat wordt straks wel duidelijk.
Maar er zijn redenen voor. De rijke man is denk ik God. Want God had de fariseeën, de fariseeën die acteerden eigenlijk namens God.
Zij waren de rentmeesters voor het volk. Ze hadden de verantwoording genomen om het volk te leiden. En de schuldeisers zijn het volk.
En Jezus beschrijft hier, naar mijn idee, eigenlijk een situatie. Net als bij de verloren zoon. Bij de verloren zoon zagen we dat Jezus de situatie beschreef over hoe de fariseeën naar de Amharets keken.
Naar de mensen die ze verachten. Die hadden precies gedaan wat die jongste zoon ook deed. En Jezus geeft dat verhaal een draai en hij laat zien dat die ook welkom zijn bij God. En dat ze terug mogen komen.
Ondanks dat de fariseeën zeiden dat dat niet mogelijk was. Maar deze rentmeester, die doet zijn werk niet naar behoren.
Hij verlicht de lasten van de schuldenaren. Dat moet ook ergens belletjes doen rinkelen.
Als we kijken naar de context die we heel veel besproken hebben. Want wie verlichte de lasten van de mensen als het ging om de wet? Dat waren de fariseeën. We pakken even Marcus 7 vers 10 tot 13 erbij.
Want dat vermoeden is natuurlijk ergens op gestoeld. De fariseeën, zoals we besproken hebben.
Want deze tekst hebben we volgens mij op de eerste avond ook langs zien komen. Hadden manieren gevonden om de lasten van de mensen te verlichten.
Maar ook om de wet een beetje te omzeilen. Om er ook vooral zelf beter van te worden. En Jezus stelt dat in Marcus 7 vers 10 aan de kaak. Daar zegt hij, want Mozes heeft gezegd, eer uw vader en uw moeder.
En wie vader of moeder vervloekt, die moet zeker sterven. Maar u zegt, als iemand tegen zijn vader of zijn moeder zegt, het is korban. Dat wil zeggen, het is een gave. Wat u van mij had kunnen krijgen, het is een gave wat u van mij had kunnen krijgen.
Is het met hem in orde. En u laat hem niet meer toe iets voor zijn vader of moeder te doen. En zo maakt u Gods woord krachteloos door uw overlevering die u overgeleverd heeft. En veel van dergelijke dingen doet u.
De fariseeën hadden een manier gevonden om het gebod eer uw vader en uw moeder te omzeilen. Het geld wat je nodig had om hem te onderhouden, mocht je ook toewijden aan God.
Dat wil zeggen, aan de tempel of aan de synagoge. Dan hoefde hij het daar niet meer aan af te geven. Op die manier konden ze onder die geboden uitkomen.
In de praktijk heb ik daar ook een voorbeeld voor. En dat laat zien hoe dit systeem aan de ene kant de lasten van de mensen verlichtte.
Maar aan de andere kant dat ze er ook niet heel erg op vooruit gingen. Niet altijd. Of bepaalde groepen. Want in de tijd van Jezus, of eigenlijk net voor de tijd van Jezus, had je de grote rabbies Hillel en Shammai.
Twee grote rabbischolen. Shammai was heel streng in de leer. Hillel was veel lichter in de leer. En die maakte ook een heleboel geboden. Dan hebben we het bijvoorbeeld over die mondelingenoverlevering.
Waar Jezus het ook wel eens over heeft. En een van de dingen die rabbie Hillel introduceerde was de prosbule. Dat is een wetgeving. Dat zal ik even voorlezen.
In tegenstelling tot zijn tijdgenoot en rivaal, Shammai, was Hillel een voorstander van een vrije interpretatie. Daardoor kon hij zijn voorschriften aanpassen aan de heersende socio-economische condities.
Ondanks een nog bestaande andersluidende wet, afkomstig uit Bijbelse exegese, ging over het sabbatsjaar, stelde hij de prosbule in. Een wettelijk gebod dat schuldeisers hun leningen terugbetaald kregen, waarmee hij de vrees wegnam dat geld lenen aan de armen tot verlies zou leiden.
Wat was de situatie? Als je een klein beetje weet wat het sabbatsjaar betekende, dat was dat als mensen geld hadden uitgeleend, dan moest dat in het sabbatsjaar kwijtgescholden worden.
Dat was eigenlijk een manier van God om de armen te helpen, om ze bij te staan van de geld wat geleend was, dat werd kwijtgescholden.
Het was een manier, een beetje bijna sociaal vangnet om het maar even zo te zeggen. Alleen het had een, onbedoeld zal ik niet zeggen, maar het had wel een effect.
En het effect was dat rijke mensen die geld wilden uitlenen, die stopten daarmee als het bijna sabbatsjaar begon te worden. Want ja, dan kreeg je het niet meer terug.
Slim, alleen onmenselijk. Want op het moment dat mensen die arm waren geld nodig hadden, en het zat toevallig, zat je in het jaar voor het sabbatsjaar, of een periode voor het sabbatsjaar, dan kon je dus gewoon verhongeren, omdat er niemand meer geld aan je wilde lenen.
Hillel stelde in, oké, we stellen een overkoepelende wet in, waardoor dat alsnog mensen garantie hebben dat ze hun geld terugkrijgen.
Daar waren de armen blij mee, want ze konden weer geld lenen. Daar waren de rijken nog blijer mee, want ze konden geld blijven lenen, en ze hoefden het nooit meer kwijt te schelden. Je ziet dus dat op die manier de fariseeën zich bij het hele volk populair maakten, ondanks dat er één groep was die er veel minder profiteerde dan een andere groep.
Want de armen profiteerden wel, maar niet zoveel als de rijken die het uitleenden. En bovendien ging het helemaal voorbij aan de intentie van het hele sabbatsjaar.
Want het probleem was natuurlijk eigenlijk niet dat de rijken geen geld zouden uitlenen, want ze moesten dat gewoon doen. Dat was het hele idee van de wet, dat was de geest van de wet. Je moest mensen altijd lenen, dat is trouwens ook iets wat in de bergreden gezegd wordt, lenen wanneer mensen daarom vragen.
Alleen doordat mensen de geest van de wet niet meer hielden, zie je dat de wet, dat het misloopt. En eigenlijk probeerden de fariseeën daar pleisters op te plakken, maar wel pleisters die ze, laat maar zeggen, populairder maken.
In plaats van de bron aan te pakken, en dat is dat de mensen zich eigenlijk de geest van de wet volnachtzaamden. Maar het laat zien hoe ingewikkeld dit ligt. Want ze maakten zich bij iedereen populair, ook bij de armen.
Lukas 20. Laatste voorbeeld hiervan. Dan spreekt Jezus over de fariseeën.
Deze hoort eigenlijk meer bij het volgende punt, maar hier past die ook bij.
Zij zullen een zwaarder oordeel ontvangen. Deze hoort eigenlijk meer bij het volgende punt, maar hier past die ook bij.
Het staat hier dat de fariseeën de huizen van de weduwe verslonden. Ik heb heel lang gezocht, maar ik kan niet precies vinden wat Jezus daarmee bedoelt. Er zijn veel uitleggers die daar een gooi naar doen.
Onder andere dat weduwe natuurlijk wettelijk veel minder bescherming genoten. Die waren veel kwetsbaarder. Het was een veel kwetsbaardere bevolkingsgroep, omdat er geen man was om voor hun op te komen.
En de vermoedens zijn dat de fariseeën onder andere deze mensen heel erg onder druk zetten om veel te doneren. Om veel te geven aan de tempel of aan de synagogen.
Omdat er niemand was die ze daarvoor kon behoeden. Eigenlijk beroofden de fariseeën daarmee God van het deel wat hem toekwam.
Want onder andere het geld van het sabbatsjaar wat kwijtgescholden werd. Dat was eigenlijk als een soort van offer aan God. En zij ontnamen God dat.
Ook het eren van je vader en moeder, ondanks dat er gezegd werd van heel vroom van we noemen het korban en we wijden het aan God. Was dat natuurlijk niet de intentie.
Want doordat ze dus dat geld niet gebruikten om hun vader en moeder te onderhouden. Ontnamen ze eigenlijk hetgene wat God toekwam om voor deze mensen te zorgen.
Dit komt ook terug in de gelijkenis zelf. En daar kwam ik eigenlijk van de week pas achter. Want ik dacht ik ga voor de gein eens eventjes een beetje narekenen.
We gaan even terug naar Lucas 16. Wat die rentmeester precies steelt. En dat is heel typisch.
Want van de een, de ene schuldenaar scheldt hij 50 vaten olie kwijt. En de volgende schuldenaar, die scheldt hij 20 zakken graan kwijt.
Je had hem al gezien hè Erik. Maar daar zit nogal een verschil tussen. Want 50 vaten olie. Ik heb even de prijzen opgezocht van goederen rond die tijd.
50 vaten olie waren ongeveer 2000 drachmen waard. En als we het over drachmen hebben, dan hebben we dat over datzelfde muntje. Waar er in de twee gelijkenissen geleden over het verloren muntje, hadden we het over 10 drachmen waarvan er 1 kwijt was.
En we hebben het hier nu over 2000 drachmen. Die worden kwijtgescholden. Maar tegelijkertijd was graan een heel stuk minder waardevol. Die tweede man, die werd maar 60 drachmen kwijtgescholden.
Voor de wiskundigen onder ons, dan heb ik nog even de berekening eronder gezet. Maar dat is voor de rest niet zo heel relevant. Het gaat meer om, de een werd heel veel kwijtgescholden, de ander werd minder kwijtgescholden.
De een werd er beter van dan de ander. Maar toch waren ze allebei dankbaar. En dat is eigenlijk precies wat ik net verteld heb over het effect van de wetten van de fariseeën op het volk.
Want de ene groep profiteerde daar duidelijk meer van dan de andere. Hoe zit het dan met al die gekke uitspraken erna? Jezus zegt, want de kinderen van deze wereld zijn onder elkaar verstandiger dan de kinderen van het licht.
En ik zeg u, maak uzelf vrienden met behulp van de onrechtvaardige man om. Opdat zij u als u gebrek leidt zullen ontvangen in de eeuwige tenten. Ik denk wat veel mensen over het hoofd zien is dat Jezus verschillende, wat we in de vorige gelijkenissen gezien hebben, is dat Jezus satire gebruikt.
En ik denk dat dit bij uitstek een satirisch verhaal is. Want wat was de situatie? We hebben hier een meester die een rentmeester heeft en die rentmeester lichtte hem op.
En de fariseeën lichten in die zin, lichten ze God op. Maar ze waren er heilig van overtuigd dat ze daar uiteindelijk voor beloond zouden worden door God. Dat als zij voor God zouden staan, dat God zou zeggen dat God ze zou prijzen omdat ze verstandig gehandeld hadden.
En dat is niet de eerste keer dat Jezus een soort van verknipte gedachtegang blootlegt.
Want hij doet dat namelijk in andere gelijkenissen ook. Want het is eigenlijk, is de grap van het verhaal, en dat is het een beetje letterlijk, is juist dat de meester iets bizars doet.
Want Jezus stelt aan de kaak, hij vertelt aan zijn discipelen een verhaal waarvan de discipelen meteen zullen zeggen van ja, maar dit is niet logisch, dit klopt niet. Maar Jezus zegt eigenlijk van ja, en wat de fariseeën dus doen, dat klopt dus niet.
Want ze lichten God op en ze verwachten eigenlijk dat God ze daar nog dankbaar voor zal zijn ook. Dat is het, de les die hij geeft.
En dat is niet de eerste keer dat Jezus in een gelijkenis iets bizars laat langskomen. We lezen dat onder andere in een gelijkenis in Matthäus 21. Vanaf vers 38.
Dat is de gelijkenis van de slechte landbouwers. Ik hoop dat jullie inmiddels ook een beetje doorhebben dat de verhalen die Jezus vertelt elkaar op heel veel fronten overlappen.
Er zit heel veel samenhang in tussen al die verschillende gelijkenissen die Jezus vertelt. Er zitten lijnen van, er zitten elke keer dezelfde soort lijnen in, er zitten dezelfde soort kritieken in.
Ik zal hem voor de volledigheid gewoon even voorlezen. Luister naar een andere gelijkenis. Er was iemand, gaan we weer, er was iemand. Een heer des huizen die een wijngaard plantte.
Hij zette er een omheining omheen, groef een wijnpersbak in, uit en bouwde een toren. Hij verhuurde hem aan landbouwers en ging naar het buitenland. Toen de tijd van de vruchten naderde, stuurde hij zijn dienaren naar de landbouwers om zijn vruchten te ontvangen.
En de landbouwers namen zijn dienaren, sloegen de een, doden de een ander en stenigden een derde. Nogmaals stuurde hij andere dienaren, meer in aantal dan de eerste. En zij deden met hen hetzelfde.
Ten slotte stuurde hij zijn zoon naar hen toe. En hij zei, voor mijn zoon zullen zij ontzag hebben. We weten allemaal wel waar dit verhaal over gaat, inmiddels.
Maar dan, maar toen de landbouwers de zoon zagen, zeiden zij onder elkaar, dit is de erfgenaam. Kom, laten we hem doden en zijn erfenis voor onszelf houden. Als je daarover nadenkt, dan denk je van, dit klopt helemaal niet.
Want ook al zou die zoon sterven, dan zouden de wijnbouwers nog steeds niet erven. Het is een kronkel. En Jezus legt die bloot.
En hij maakt er eigenlijk een soort van grap van, of een beetje een trieste satire, over hoe de denkwijze van de fariseeën was.
En dat is precies wat hij ook in Lukas 16 doet. Maar hij heeft dat niks te maken met, ze geloven toch niet dat hij zoon van God is. Dus hier herkennen ze wel dat ze zoon van de landbouwen.
Ja, maar dat is dus de aard van satire, dus dat het niet één op één een allegorie is. Dus het, kijk, dat zit hetzelfde in, in Lukas 16 zit zo'n zelden grap.
Want in Lukas 16 lezen we dat de meester tegen de rentmeester zegt, wat is dit wat ik over u hoor?
Geef rekenschap van uw rentmeesterschap, want u kunt niet langer rentmeester zijn. Dus in het verhaal weet de rentmeester dat hij ontslagen gaat worden. Het is een soort van onderstroom.
Want de fariseeën hadden natuurlijk geen flauw benul dat ze ontslagen gingen worden. En dat het land van hun afgenomen zou worden. Dat Jeruzalem verwoest zou worden. Al die dingen die Jezus voor zei. Maar Jezus bouwt het er al in.
En dat is, het zijn van die, van die, ja hoe noem je dat nou? Het zijn van die, van die onderstromen in die gelijkenissen, waarin Jezus eigenlijk al veel meer vertelt aan die fariseeën.
En dat is misschien het stukje van ze zullen luisteren, of ze zullen horen, maar niet begrijpen dat element erin. Maar Jezus fungeert hier ook als een profeet, in de rol van profeet.
En dat hebben we in de andere twee gelijkenissen, of andere drie gelijkenissen ook gezien. Maar ik denk dat we in dat licht, die uitspraak van Jezus moeten zeggen. Waar hij zegt van, maak uzelf vrienden met behulp van de onrechtvaardige mannen, opdat ze u als u gebrek leidt, zullen ontvangen in de eeuwige tenten.
Ten eerste verwijst hij daarmee, een stukje terug, naar vers 4. Want, daar zegt de rentmeester tegen zichzelf, ik weet wat ik doen zal, opdat ze mij, wanneer ik afgezet ben als rentmeester, in hun huizen ontvangen.
Maar Jezus dikt het aan. Hij heeft het hier over de eeuwige tenten. Hij heeft het hier over hun zielenheil. Hij zegt eigenlijk, maak jezelf vrienden met onrechtmatig verkregen geld, zodat als u sterft, je door deze mensen het eeuwige leven kan laten geven.
Het is bitter cynisch. En we vinden dat soort uitspraken bijvoorbeeld in Koningen, als Elia tegen de baalpriesters zegt van, roep mag ze dat harder?
Volgens mij is hij gaan slapen. Volgens mij heeft hij jullie niet gehoord. Hij zit vast op de wc. Dat staat er ook letterlijk, want hij heeft zich afgezonderd. Dat wil zeggen, hij is aan het poepen. Weet je, het is echt, Elia maakt die priester zich compleet belachelijk door ze daarop aan te spreken.
Maar we vinden het ook in Richteren 10. En in Richteren 10 vinden we een uitspraak die hier heel erg op lijkt. In Richteren 10 wordt tegen het volk gezegd, ga weg en roep tot de goden die u verkozen hebt.
Laten die u verlossen ten tijde dat u in nood verkeert. Het is een hele cynische manier om te zeggen van, nou dit is toch waar je naartoe gewerkt hebt.
Dit is toch wat je wil. Dit is waar je het van verwacht. Laat die dan ook maar je het eeuwige leven geven. En dat is ook wat Jezus in die gelijkenis zegt.
Hij zegt van, als je denkt dat het eeuwig, dat onrechtmatig verkregen geld, wat de fariseeën verzamelden voor zichzelf. Als dat tot je heil leidt, laat het je dan ook maar verlossen.
Verwacht het daar dan ook maar van. En dat verklaart waarom in Lukas 16 deze uitspraak eigenlijk compleet tegenovergesteld is aan het stuk wat Jezus daarna gaat uitleggen.
Maar als we het zien als sarcasme, als satire, maar eigenlijk gewoon bitter, bitter sarcasme, dan klopt het.
Want het is eigenlijk iets wat, het is een verwijt. Maak u zelf maar vrienden met behulp van onrechtmatige man om. Dan zullen zij u als u gebrek leidt ontvangen in hun eeuwige tenten.
Maak vooral vrienden met behulp van onrechtvaardig verkregen geld, zodat deze vrienden je dan het eeuwige leven kunnen schenken.
Ik heb uitleggers gelezen die hier zeggen van, wat Jezus hier bedoelt is dat als je geld hebt gekregen wat niet eerlijk verkregen is en je geeft het dan aan goede doelen of je geeft het aan de kerk, dan zal het je helpen voor het eeuwige leven.
Dan zal het iets zijn wat je gebouwd hebt in het Koninkrijk van God. Maar dat is eigenlijk natuurlijk bijna net zo bizar als het verhaal. Want onrechtvaardig verkregen geld, er is maar één manier om daarmee om te gaan.
En dat lezen we in Lukas 19. We zijn lekker aan het bladeren vandaag. Want in Lukas 19 lezen we over iemand die heel veel onrechtmatig verkregen geld had.
En zie er was een man van wie de naam Zagheus was en hij was oppertollenaar en hij was rijk. En hij probeerde te zien wie Jezus was, maar het lukte hem niet vanwege de menigte, omdat hij klein van persoon was.
En na vooruitgelopen te zijn, klom hij in een wilde vijgenboom om hem te zien, want hij zou daar voorbij komen. En toen Jezus op die plaats was, keek hij op, zag hem en zei tegen hem Zagheus, haast u en kom naar beneden, want heden moet ik in uw huis verblijven.
En hij haaste zich en kwam naar beneden en ontving hem het blijdschap. En alle die het zagen, moorden onder elkaar. Zie je een thema? Alle die het zagen, moorden onder elkaar en zeiden hij is bij een zondige man binnengegaan om daar zijn intrek te nemen.
Zagheus nu ging staan en zei tegen de heren, zie de helft van mijn goederen heren geef ik aan de armen. En als ik van iemand iets heb afgeperst, geef ik dat vier dubbel terug. Dat is de bestemming van onrechtmatig verkregen geld.
Maar het laat zien dat als je mist dat Jezus hier gewoon bitter cynisch is, dat je een hele gekke kronkels moet maken om dit kloppend te krijgen.
Hoe zit het dan met die kinderen van deze wereld en de kinderen van het licht? Want toen ik dat zei, toen zag ik jullie een beetje opkijken van, huh?
Maar wij kijken hier nog steeds veel te veel naar deze gelijkenis door onze eigen bril. Want uiteindelijk zijn wij nu de kinderen des lichts, alleen het publiek waar Jezus het aan vertelt, onder dat publiek zagen de amharets in elk van zichzelf niet als het licht van de wereld.
De discipelen had hier het misschien een keer verteld, maar de fariseeën waren vooral degene die zichzelf als kinderen van het licht zagen. Daarvoor greepen ze onder andere terug op spreuken.
Maar het pad van de rechtvaardigen is als een schijnend licht. Het pad van de rechtvaardigen. Zij zagen zichzelf als rechtvaardigen. Dit vonden ze, dit sloeg op hun. Maar het pad van de rechtvaardigen is als een schijnend licht.
Dat gaandeweg helderder gaat schijnen totdat het volledig dag is geworden. En in Romeinen als Paulus tegen de Joden spreekt, dan zegt hij, U die ervan overtuigd bent dat u zelf een gids van blinden bent, een licht voor hen die in het duister zijn.
Jezus zegt eigenlijk dat iedereen die dit verhaal hoort snapt hoe het zit. Want er zit een bepaalde logica in. Dit verhaal klopt niet.
En iedereen zag het. De discipelen zagen het. Jezus zag het. En waarschijnlijk de Amharets die eromheen stonden, de Zondaars en de Tonnenaars, die zagen het ook. Maar de enigen die het niet zagen, waren de kinderen van het licht.
Want zij waren ervan overtuigd dat ze al deze dingen konden doen en dat God hun ervoor zou belonen. En daarom zijn de kinderen van deze wereld onder elkaar verstandiger dan de kinderen van het licht.
En daarna gaat Jezus leren. En dat is een stukje toepassing. En dat is ook het stukje toepassing wat deze gelijkenis zo vreemd maakt. Want eigenlijk spreekt Jezus daarna alles tegen waar dit verhaal over gaat.
Wie trouw is in het minste is ook in het grote trouw. En wie onrechtvaardig is in het minste is ook in het grote onrechtvaardig. Als u dan wat betreft de onrechtvaardige man om niet trouw bent geweest, wie zal u het ware toe vertrouwen?
En als u wat betreft het goed van een ander niet trouw bent geweest, wie zal het u het uwe geven? Geen huisslaaf kan twee heren dienen, want hij zal of de ene haten en de ander lief hebben, of hij zal zich aan de ene hechten en de ander minachten.
U kunt niet God dienen en de man om. Je ziet dat de lering, hetgene wat hij zijn discipelen leert, laat zien hoe bizar die gedachtegang is.
Dat je eigenlijk de wet van God ombuigt en er zelf beter van wordt. En alsnog verwacht dat jij de rechtvaardiger bent in dit verhaal. Ten slotte over deze gelijkenis.
De fariseeën bezaten alle middelen en sociale macht in Israël. Ze gebruikten dit om zichzelf te verheffen en te verrijken. Ze zwakten Gods geboden af om mensen aan zich te verplichten, maar ze hielden zich niet aan de geest van de Torah.
Toch verwachten ze dat God ze hiervoor zou prijzen. Dat is eigenlijk de kern van het verhaal wat Jezus hier vertelt. En hij laat zien dat het een hele kromme redenering is.
En die kromme redenering gaan we meer tegenkomen. Maar eerst krijgen we nog een soort van intermezzo. Want vanaf vers 14 lezen we een stukje.
En we lezen dat de fariseeën deze dingen hoorden. En ze waren geldzuchtig. Dat laat zien dat zij hier dus daadwerkelijk ook het doelwit waren van deze gelijkenis.
En ze beschimten hem. En dan vertelt Jezus een ding. En hij vertelt eigenlijk in vier versen een verhaal waar een heleboel context mist.
Want er wordt hier niet uitgesproken wat wel gezegd wordt. En ik heb zitten dubben van hoe kan ik dit nou een klein beetje duidelijk maken.
Ik kan het vers voor vers gaan uitleggen. Maar het is misschien duidelijker als ik het voorlees en de stukjes probeer aan te vullen uit andere bijbelgedeelten.
Waarin Jezus ook dit soort dingen zegt. Zodat het een beetje een wat meer begrijpelijk geheel wordt. En dat ga ik nu even proberen. En je kunt meelezen want je zult stukken herkennen die erin staan.
Jullie beschimpen mij. Maar jullie kunnen de absurditeit van jullie eigen wandel niet ontkennen. Net als de beschuldigingen die ik tegen jullie inbreng. Jullie hebben het woord van God verdraaid.
Om jezelf en jullie daden te rechtvaardigen voor de mensen. Maar God kent jullie hart. Door oneerlijk om te gaan met de woorden die God aan jullie gegeven heeft. Hebben jullie ontzag verworven bij de mensen.
Maar jullie rechtvaardigheid die misschien hoog wordt aangeslagen onder de mensen. Is een gruwel voor God. De wet en de profeten zijn er altijd geweest. En sinds Johannes wordt het koninkrijk van God rechtstreeks aan jullie verkondigd.
Maar jullie doen het koninkrijk geweld aan. Doordat jullie de wet in jullie eigen voordeel verdraaien. Het geweld aan doen. In sommige Engelse vertaling staat er een ander woord.
Waardoor het juist wil zeggen dat er juist heel veel mensen het koninkrijk in willen. Maar dan is de context juist dat ze het tegenhouden. Dus dat hangt er net vanaf hoe je dit stuk vertaalt.
Er is blijkbaar een moeilijk vertaalbare zin. Dus afhankelijk van de vertaling die je hebt. En in veel Engelse vertaling staat er dat er heel veel mensen het koninkrijk in willen drukken.
Laat maar zeggen. Alsof ze zich met geweld naar binnen willen werken. Ik heb het nu even op deze manier vertaald. Maar jullie doen het koninkrijk geweld aan.
Doordat jullie de wet in jullie eigen voordeel verdraaien. Jullie maken daarmee de Torah van God die God aan jullie gegeven heeft krachteloos. Maar ik zeg jullie dat het makkelijker is voor de hemel en de aarde om te vergaan.
Dan dat er ook maar één letter van de Torah zijn kracht verliest. Neem dit voorbeeld. Het is waar dat God jullie door Mozes onder voorwaarden toestond om van een vrouw te scheiden. Maar jullie hebben dit gebod krachteloos gemaakt om jullie eigen verlangens te kunnen volgen.
Jullie hebben een systeem gemaakt om Gods gebod te omzeilen. En om in jullie eigen ogen onschuldig te zijn aan overspel. Maar ik zeg jullie dat de Torah nog steeds geldig is. En dat iedereen die jullie leer over scheiding accepteert.
En zijn vrouw om die redenen verstoot en een ander trouwt schuldig is aan overspel. Net als degene die met haar trouwt. Er zit hier een aantal dingen in die Jezus de fariseeën verwijt.
Alleen hij spreekt ze allemaal maar heel... Hij maakt er een heel ingekort verhaal van. En aan de fariseeën eigenlijk alle gaten zelf maar opvullen. En dat maakt het voor ons een heel ingewikkeld of een heel cryptisch stukje.
Dus ik hoop dat ik hem zo iets heb kunnen verduidelijken. Heeft iemand tot nu toe vragen of onduidelijkheden?
Waar is die? Ja, we hadden het net over onrechtvaardig verkregen geld enzo. Maar wat nou als jij van iemand geld hebt gekregen? En je komt erachter dat die persoon het op onrechtvaardig verkeerde heeft gekregen.
Wat dan? We hebben het over onrechtmatig verkregen geld daarnet. En stel nou dat je van iemand anders onrechtmatig verkregen geld krijgt en je wist het niet van tevoren.
Nee. En laat het nou nog iets moeilijker maken. Laat u zeggen dat je niet weet van wie zij dat geld hebben. En je weet ook niet van wie zij dat geld dan onrechtmatig verkregen hebben.
Ik denk dat in dat geval dat je het bij de heer mag brengen waar je het aan... Waar je het... Waar je het aan...
Ik denk dat in dat geval bijvoorbeeld een manier is om er iets goeds mee te doen. Om het ten goede aan te wenden. Om er recht mee te doen. Want ik denk dat het in dat geval niet meer te traceren is om het terug te geven.
Om het maar even zo te zeggen. Dat is natuurlijk... Maar... Dit ging over een hard... Het ging natuurlijk... Je hebt het nu over een specifiek geval.
En ik denk dat je dat inderdaad in het licht... Kun je naar de geest van de wet handelen. Wat hij de fariseeën verweet was niet alleen dat ze iets onrechtmatig verkregen...
Maar dat ze een heel systeem hadden opgebouwd wat rustte op onrechtvaardigheid. En dat ze zich daar ook mee verrijkte. Maar het idee dat als we Jezus zijn cynische opmerking heel letterlijk nemen...
Dan gaat het ons heel veel problemen opleveren om dat uit te leggen. En ik hoop dat je dat ziet. Ja? Ik heb nog een vraag. Ja? In vers 9 dat je... Dan zegt je van mij...
Wij richten verordelen van de fariseeën. Maak je zo'n vrienden met de beeld van de vader en de mama. Vorige week zei je van... In sommige gedeelte zegt je ook wel iets veelenig.
Dus die zeggen de fariseeën tegelijkertijd... Hoe tegen de Amarek bijvoorbeeld? Ja. Als je in Matthijs 19 leest... 27... Tegen dat ik je jongering als je vermaakt wil zijn... Ga dan heen.
Verkoop wat je hebt. Geef het aan de armen. En je zult de schaduwende degene. Dat lijkt ook wel heel erg tegelijkertijd. Al die elementen zitten er in dezelfde tegelijk. Ja. De elementen zitten er wel in. Alleen het enige wat mist is de onrechtmatigheid.
Ja. En ik denk dat hij de... De vraag was van de rijke jongeling. Die wordt ook aangesproken op zijn rijkdom over geld dat hij verkregen heeft.
En dan zegt Jezus van... Geef het weg aan de armen. En alleen wat... Ik denk dat daar het element van onrechtmatigheid mist. En dat daarom de rijke jongeling aangesproken wordt op iets waar hij zelf aan hing.
Hij hing zelf aan zijn geld. En God... Jezus zag dat dat hetgene is... Was wat tussen hem en God instond. En daar sprak hij hem op aan. Het verhaal van de rijke jongeling zelf zou een hele eigen uitleg mogen hebben.
Dus daar ga ik niet helemaal... Ik denk dat we hem dan heel erg ontsporen. Maar het is wel een interessante. En er zitten inderdaad wel overlap in.
Maar ik heb... Voor deze studie heb ik het verhaal van de rijke jongeling niet dusdanig bestudeerd. Dat ik kan zeggen of dat meer eenzelfde thema is.
Of dat er ook daadwerkelijk eenzelfde boodschap in zit. Ja. Dan gaan we nu naar de leukste. Of de spannendste.
Want de rijke man en de arme Lazarus is een van de meest... controversiële gelijkenissen die Jezus uitspreekt. En afhankelijk van...
Afhankelijk van de uitlegger wordt er soms ook een hele theologie gebouwd. Alleen op deze gelijkenis. Laten we beginnen met het feit dat... Laten we eens beginnen met hem te lezen.
Goed punt. En het is goed om...
Elke keer de context... Die we nu... Uitgebreid opgebouwd hebben... In de afgelopen... Drie dagen. Die hebben we ook nodig.
En we hebben straks nog wat extra context nodig. En dat zal ik even geven. Nu was er een rijk mens... Die gekleed ging in purper en zeer fijn linnen. En die elke dag vrolijk en overdadig leefde.
Er was een zekere bedelaar van wie de naam Lazarus was. Die voor zijn poort neergelegd was. En die onder de zweren zat. En hij verlangde daarnaar verzadigd te worden met de kruimeltjes die van de tafel van de rijke man vielen.
Maar ook de honden kwamen en likten zijn zweren. Het gebeurde nu dat de bedelaar stierf en door de engelen in de schoot van Abraham gedragen werd. En ook de rijke man stierf en werd begraven.
En toen hij in de hel zijn ogen opsloeg... Waarheen pijn verkeerde... Zag hij Abraham van ver en Lazarus in zijn schoot. En hij riep en zei... Vader Abraham...
Deze hebben we vorige week gehad. Vader Abraham... Ontferm u over mij en stuur Lazarus naar mij toe.
En laat hem de top van zijn vinger in het water dopen en mijn tong verkoelen. Want ik leid vreselijk pijn in deze vlam. Abraham echter zei... Kind, herinner u dat u het goede deel ontvangen hebt in uw leven.
En Lazarus even zo het kwade. En nu wordt hij vertroost en u leidt pijn. En bovendien is er tussen u en ons een grote kloof aangebracht. Zodat zij die van hier naar u zouden willen gaan dat niet kunnen.
En ook zij niet die van daar naar ons zouden willen gaan. En hij zei... Ik vraag u dan vader dat u hem naar het huis van mijn vader stuurt. Want ik heb vijf broers. Laat hij dan tegenover hen getuigen afleggen.
Opdat ook zij niet komen in deze plaats van pijniging. Abraham zei tegen hem... Zij hebben Mozes en de profeten. Laten zij naar hen luisteren. Hij zei echter... Nee vader Abraham...
Als iemand van de doden naar hen toe zou gaan... Dan zouden ze zich bekeren. Maar Abraham zei tegen hem... Als zij niet naar Mozes en de profeten luisteren... Dan zullen ze zich ook niet laten overtuigen...
Als iemand uit de doden zou opstaan. Nou. We hebben wat uit te pakken. Zeg maar nou.
Je hebt er zin in. We gaan eerst weer beginnen waar we daarnet ook begonnen zijn. En dat is dat we in Lucas 15 en Lucas 16...
Bij de voorgaande twee gelijkenissen begon het verhaal met een zeker mens. Dat twee zonen. Dat was een zeker rijk mens. En nu was er een zeker rijk mens. Die gekleed ging in purper en zeer fijn linnen.
We hebben hier... We hebben hier... Weer met een fictief verhaal te maken. En dat... Daar gaan we al meteen... Het eerste even... Wil ik eigenlijk het eerste even aan...
Noemen. En dat is dat heel veel mensen... Dit verhaal in... Als... In isolatie... Bekijken en uitleggen. En als je het verhaal losmaakt uit de context waarin het staat...
Van de andere vijf... Dan kan je alle kanten op met dit verhaal. En onder andere het feit dat er een naam genoemd wordt... Wordt vaak genoemd als van... Dit is een echt gebeurd verhaal.
Wat Jezus vertelt. Maar het begin lijkt er in elk geval duidelijk op te wijzen... Dat we hier gewoon met een volgende gelijkenis te maken hebben. Een fictief verhaal met een plotwending.
Hij zit er niet altijd in... In Jezus' verhalen. Maar ik moet zeggen... Tot nu toe ben ik ze eigenlijk wel altijd wel ergens tegengekomen. Dat is een favoriete manier voor hem om een verhaal te vertellen. We hebben namelijk even wat extra context nodig.
We gaan even terug naar een aantal dingen die we de eerste dag gehoord hebben. We hebben gehoord dat in de leer van de fariseeën... werd rijk zijn als een teken van hemelse zegen en rechtvaardigheid gezien.
Onder andere als grote voorbeeld Abraham... was zeer vroom en ook zeer rijk. En daar spiegelt het zich van aan. Arm zijn was een teken van zonde. Dat hebben we ook al eerder gezien.
Daar hebben we de tekst uit Johannes bijgenomen. We hebben gezien dat de fariseeën arm zijn... op zich was al reden om tot de Amha-Reds gerekend te kunnen worden.
Maar ze gingen daar nog verder in. Want we hebben ook gezien dat het concept van de naasten in Lucas 10...
zodanig verkleind was dat ze niemand meer... of dat ze eigenlijk alleen nog maar de mensen van hun eigen groep hoefden te helpen. Maar ze gingen daar nog verder in. Want het ging zelfs zo ver dat ze de armen niet hoefden te helpen...
want dan zouden ze een grotere beloning krijgen in de toekomende wereld. In het hier namaals. Dan zouden dus de armen een grotere beloning krijgen. Dat ga ik uitleggen.
Dus kom ik zo op terug. De tweede ook. Deze twee toevoegingen zijn wel nodig voor de context van deze gelijkenis... wat minder voor die andere. Dus vandaar dat ik ze nu eventjes pak... in plaats van dat ik ze erop in de eerste studie erbij gepakt heb.
Want dat zou die studie erg lang maken. En bovendien zou dat waarschijnlijk een groot deel al weggezakt zijn... tegen de tijd dat we bij Lucas 16 in dit verhaal aan zouden komen. Maar er waren ook bijzonder veel Griekse invloeden...
op de leer van de farisee over de dood en het dodenrijk. Dat ga ik ook even uitpakken straks. We gaan even terug naar wat wetenschappelijke bronnen over rijkdom en armoede.
Uit Poverty and Charity. Dus armoede en armenzorg in Romeins Palestina. En dat gaat dus over het feit dat de farisee allerlei manieren zochten om de armen maar niet te helpen.
Eén daarvan was de definitie aanpassen. Zodat je alleen de armen uit je eigen groep hoeft te helpen. Dat is door de definitie van de naaste aan te passen. Dat hebben we besproken.
Maar men zou ook een beleid van onverschilligheid... tegenst de economisch armen kunnen rechtvaardigen en accepteren... door de spirituele redenen voor te vinden. En dit is een rode draad die door de Bijbel en het rabbijnse denken loopt.
Armoede was het loon van de zonde... terwijl onschuld en vroomheid beloond werden door rijkdom. Een individu kon arm zijn...
als resultaat van zijn eigen zonde. Maar ook slachtoffer van de zonde van zijn voorvaderen. Zo kon een rijk... Dit zien we trouwens ook in Johannes 5... als de discipelen aan Jezus vragen van wie heeft gezondigd...
hij of zijn vader of zijn ouders. Als we dat vragen over de blinde man. Maar ook slachtoffer van de zonde van zijn voorvaderen. Zo kon een rijk persoon zijn rijkdom te danken hebben...
aan zijn eigen verdiensten... maar ook aan die van zijn voorvaderen. Met de ultieme belichaming hiervan door Abraham. Je ziet al dat hier iets... Er zit een bepaalde logica...
zit er scheef hierin. Abraham was bijzonder godvrezend en rijk. Er werd soms een verband gelegd... tussen het afstammen van Abraham. Abraham was daarom dé centrale figuur...
in het sociale debat van die tijd. Een lastiger probleem... was dat deze uitleg van armoede...
niet altijd overeen kwam met de realiteit. Want de realiteit die ze zagen... was dat niet alle onrechtvaardige mensen arm waren... en niet alle rechtvaardige mensen rijk. Dus je hebt een soort van...
ze hadden een soort van bijbelsprincipe... ontleend uit de wet... maar dat zagen ze niet in de realiteit. En dan krijg je een soort van dissonantie... en dat moest opgelost worden.
Er was een beter antwoord nodig. En met het geloof in de wederopstanding... een concept van de fariseeën... later van de rabbies... dit is een rapport... dus ik wil niet zeggen dat ik hier theologisch...
ik denk dat het concept van de opstanding... ouder is dan dat... dat de fariseeën daarmee aankwamen. Maar goed... een concept van de fariseeën... later van de rabbies... kon een nieuw antwoord gegeven worden.
De beloningen die niet ontvangen waren... in het leven... zouden worden opgespaard... voor het leven in de toekomende wereld. En degene die onterecht rijk geworden waren... zouden na hun dood gestraft worden. Tegelijkertijd...
zou een arme vroompersoon... al zijn beloningen krijgen... in de toekomende wereld. En dan komen we bij de Talmud.
Want daar wordt ook iets gezegd... over hele arme mensen. Drie groepen mensen zien het gezicht van Gehenna... dus van de hel niet. Omdat het lijden dat ze in deze wereld dragen...
boete doet voor hun zonden. Dat zijn degenen die lijden onder extreme armoede... degenen die lijden aan darmziekten... en degenen die onderdrukt worden door schuldeisers. En sommigen zeggen... zelfs iemand die een slechte vrouw heeft...
die hem voortdurend lastig valt. Dus er is nog hoop voor ons. Nee, grapje. Wat het punt van het stuk is natuurlijk...
dat er wordt gezegd van mensen... die in extreme armoede leven... dat is ook dus een... een manier om... in de hemel te komen. Of maar eventjes in...
bekende termen te zeggen. En de fariseeën die namen dat... tot zo'n logische conclusie. En die zeiden van... ja, maar als we deze mensen nou... aalmoezen geven...
en er bovenop helpen... dan ontnemen we ze eigenlijk... hun heil... in de toekomende wereld. Ja, die reactie... die is heel bekend.
Snap je... tot wat voor logica dat dan leidt? De fariseeën vertelden een verhaal...
aan de armen... dat als ze maar hun armoede... zo vroom mogelijk zouden dragen... dan zouden ze vanzelf... in Abraham's schoot terechtkomen.
Ze zouden opgehaald worden... bij hun sterven... sterven... maar ze zouden vooral... en dan hebben we een... Jacobus refereert daar eigenlijk...
een beetje cryptisch aan... en dat is best een leuke tekst... om eventjes erbij te pakken. Dat hoef je niet op te zoeken hoor... want ik zal hem even voorlezen.
Als er nu een broeder of zuster... zonder kleding zou zijn... en gebrek zou hebben aan dagelijks voedsel... en iemand van u zou tegen hen zeggen... ga heen in vrede, word warm en word verzadigd... en u zou hen niet geven... wat het lichaam nodig heeft...
wat voor nut heeft dat dan? Het is een beetje vergelijkbaar... met wat de fariseeën dus deden. Ik zal voor je ziel bidden... maar ik ga je geen geld geven...
want dan loop je straks... je heil mis. Dan loop je straks de hemel mis. Je kunt het beter nu... zo slecht mogelijk hebben... want dan heb je het straks beter.
Maar er zit natuurlijk een gekke kronkel in... want de fariseeën hadden het zelf niet zo slecht. Maar zij waren rechtvaardig... en zij stamden van Abraham af. Dus zij zouden ook in de hemel komen.
Of in het paradijs... of in de schoot van Abraham. En dan zie ik inderdaad... hier ook al een paar... radertjes draaien... hersens kraken.
want dan komen we er allemaal wel. Oftewel... dan heeft het gewoon...
het is in tegenspraak met elkaar. En wat Jezus hier doet... in deze gelijkenis... is dus weer een verhaal vertellen... waar in de eerste instantie...
mensen zich in herkennen. Want de fariseeën kenden dit verhaal... want het was namelijk hun verhaal. Er was een zeker bedelaar...
die voor zijn poort... en hij verlangde ernaar verzadigd te worden. En het gebeurde nu... dat de bedelaar stierf... en door de engelen... in de schoot van Abraham gedragen werd. En iedereen knikt...
Yes! Kijk! Ze hebben het toch altijd al gezegd... Dit is precies wat wij ook zeggen. En ook de rijke man stierf... en werd begraven. Nou... So far so good. Begraven als je...
Het was vooral een probleem... als je stierf... en niet kon worden begraven. Maar als je... Voor de fariseeën was... het feit dat je werd begraven... dat was een goed teken.
En dan... zet Jezus er een twist in. Want de rijke man stierf... en werd begraven. En toen hij in de hel zijn ogen opsloeg... waar hij in pijn verkeerde...
zag hij Abraham van ver... en Lazarus in zijn schoot. En dan gaat er iets mis. Want zo hoort het verhaal niet te lopen. En hij riep...
en dan gaat hij zeggen... en er zit hier een hele grappige... Ik zeg grappig... want het is ook... Het is satire. Het is bedoeld om grappig te zijn. Want de bedelaar...
die was... die verlangde ernaar... verzadigd te worden met de kruimeltjes. Alleen in deze situatie... is het de rijke man... die er verlangt om...
even kijken... die verlangt ernaar... dat Lazarus de top van zijn vinger... in het water doopt... om zijn tong te verkoelen. Er zit een...
omdraaiing in. Er zit een... zoals de bedelaar... naar de kruimeltjes verlangde... zo verlangt de rijke man nu... naar het water. En dan zegt Abraham... precies wat Jezus eigenlijk wil zeggen...
over deze... manier van denken. Herinner u dat u het goede deel ontvangen hebt... in uw leven... en Lazarus even zo het kwade. En nu wordt hij vertroost... en u leidt pijn. Dit is gewoon...
de logische conclusie... van dit verhaal. Dit verhaal had zo... als je hem logisch zou... doortrekken... is dit hoe het verhaal moet eindigen.
Alleen dat deden de fariseeën dus niet. En Jezus... die doet het nu wel. En hij doet dat in het bijzijn... van de mensen... aan wie de fariseeën... dit verhaal vertellen. Volgens de fariseeën...
zouden de arme mensen... hun beloning krijgen... in de toekomende wereld. Als ze hun armoede... maar in vroomheid zouden dragen. En zouden de rechtvaardige... vrome mensen... in dit leven gezegend worden...
met rijkdom door God... en verzekerd van een plek... in de toekomende wereld. En die twee... die kloppen niet met elkaar. En volgens de fariseeën...
hadden ze recht op een plek... in de toekomende wereld... op basis van hun rechtvaardigheid... en op hun afkomst van Abraham. Ze noemden zichzelf... zonen van Abraham. Ze noemen Abraham ook hun vader. Dat hebben we... bij de verloren zoon ook gezien...
dat de fariseeën... in de eerste instantie... bij het woord vader... zouden denken aan Abraham. En hier zien we dat dus ook. Het eerste wat hij zegt... is vader Abraham. Ontferm u over mij.
Jezus brengt het verhaal... tot zijn logische conclusie... door het lot van de rijken... te spiegelen aan... dat van de armen. een aantal elementen...
zitten hierin. De naam Lazarus... is Grieks... voor het Hebreeuwse Eliezer. En Eliezer betekent... God helpt. En dat is dus...
of dat... dat past in de satire... omdat dat... was precies wat... het lot van de armen was. De enige die hem zou helpen...
was God. Hij werd overgelaten... aan het lot. Er zitten meer dingen in. Bijvoorbeeld... de rijke man...
die ging gekleed... in purper... en fijnlinnen. Fijnlinnen waren de kleren... van de priesters... van gemaakt. Purper was het... koninklijke. Dus je zou hier kunnen zeggen... dat is zowel...
de koninklijke groep... dus de saduceeën... als de fariseeën... in het zicht. Er wordt ook wel eens gezegd... van misschien... is er daadwerkelijk... zo'n situatie geweest... waar Jezus op terug...
grijpt... en dat daar... de naam Lazarus vandaan komt. Maar... daar kunnen we niet... daar kan ik voor de rest... niks over vinden. Het kan zijn... dat er een specifieke...
hoge priester... op het oog was... omdat hij zegt van... aan het eind... zegt de... zegt de rijke man... ik heb vijf broers. Er was ook een hoge priester... die vijf broers had. Het kunnen allemaal...
onderliggende... satirische... elementen zijn... waardoor sommige groepen... zich er wat meer in zouden herkennen...
dan de andere. Alleen dat verandert niets... aan de... aan de strekking van het verhaal zelf. De gelijk... de referentie naar Mozes en de profeten... is eigenlijk de kern van het... van de...
de punt van het verhaal. En dat is net als in de gelijkenis... hiervoor... is het punt van... als ze niet naar Mozes en de profeten luisteren...
de fariseeën... die kenden Mozes en de profeten... op hun duimpje. Ze ademden die teksten. En...
je ziet dat de fariseeën... aan Jezus constant... tekenen vragen. Als hij de vijfduizend heeft gevoed... dan komen ze daarna naar hem toe... van...
geef ons een teken. Dan was ze van... wat was dat dan? Maar... ze vonden dat als zij... als God ze iets wilde zeggen... dan zou dat heel specifiek... moeten gebeuren.
Dan zouden ze daar... een teken van uit de hemel moeten krijgen... speciaal voor hun. Zo verheven voelden ze zich. En dat is ook precies wat... wat hij hier zegt. Van...
laat er dan iemand uit de doden opstaan. Maar... God zegt tegen ze... nee, jullie hebben Mozes en de profeten. Jullie weten eigenlijk prima... wat er gedaan moet worden. Jullie weten het echt wel. Alleen...
je kiest ervoor om het niet te doen. En... de ironie van het verhaal... is dat er natuurlijk uiteindelijk... wel iemand uit de doden zou opstaan. En de profetische laag erin...
is dat het inderdaad klopt... dat als ze niet naar Mozes en de profeten luisteren... zullen ze zich ook niet laten overtuigen... als iemand uit de doden zou opstaan. Want uiteindelijk stond Jezus op uit de doden...
en ze verzonden er een verhaal omheen... dat de discipelen het geroofd zouden hebben... omdat ze wisten dat het het einde van hun machtspositie zou betekenen. De fariseeën wisten dat Jezus gelijk had.
Alleen als ze op dit verhaal zouden reageren... dan zouden ze de boel alleen maar erger maken. Want er zit zo'n logische verloop hierin... dat als ze nu proberen weer krom te buigen wat rechtgemaakt is...
dan maken ze zichzelf eigenlijk alleen maar belachelijk. Maar wat Jezus eigenlijk hier gedaan heeft... is een ontzettende knauw gegeven aan het gezag van de fariseeën.
Want hij heeft hun eigen verhaal gepakt... en hij heeft het zodanig omgedraaid... dat iedereen eromheen, het volk... zag wat voor een onzin het eigenlijk is. En dat heeft hij met het vorige gelijkenis ook gedaan.
En ik denk dat we ons misschien nu iets beter kunnen voorstellen... waarom de fariseeën inmiddels echt aan de hoogste boom wilden zien bungelen. Jezus ondermijnde hun gezag.
Het is trouwens... het viel mijn laatst op... dat Jezus... een tijdje hierna in Jeruzalem aankomt.
En dat het dan ook blijkt... dat er van het gezag van de fariseeën... niet zo gek veel meer over is. Want op verschillende momenten... als Jezus in Jeruzalem rondloopt en preekt tegen de fariseeën... dan willen ze hem op dat moment grijpen.
En dan zeggen ze van... maar ze konden het niet, want het volk was er. En ze durfden het niet. Hun autoriteit was al zodanig afgekalfd... dat ze Jezus niet meer in het openbaar durfden aan te pakken.
Omdat ze wisten dat het volk... misschien ze inmiddels een beetje op het spoor was... dat ze er belazerd werden. Als dit een fictief verhaal is...
dan wil ik ook het punt erbij maken... dat dit niet een heel goed verhaal is... om een leer over het hername als op te baseren. Er is sprake van satire.
Er is sprake van heel veel metaforen. Er zijn elementen die je terugziet. Maar wat we nog niet behandeld hebben... is een stukje achtergrond over... waar dit verhaal nou precies vandaan komt...
en wat we hier nou zien. Want in de geschiedenis van Israël... is er hier in de afgelopen 300 jaar ervoor... is er het een en ander gebeurd.
Want in 334 voor Christus... werd Israël veroverd door Alexander de Grote. Het had daarvoor deel uitgemaakt van het Persische Rijk. Maar vanaf 334 voor Christus...
behoorde het tot het Griekse Rijk. Het Griekse Rijk, Alexander, werd maar 32. Dus dat viel al vrij snel uit elkaar. Maar de vier rijken die daaruit voortkwamen... die waren in en in Grieks.
Zo Grieks dat de culturele invloed van de Grieken... dus hun gebruiken, hun cultuur, hun religie... zodanig in de Joodse maatschappij begon te wortelen...
dat er een burgeroorlog over ontstond. De oorlog van de Maccabeën. Dat was een burgeroorlog die gestoeld was op het feit van... willen we bij onze Joodse wortels blijven...
of gaan we gewoon volledig vergrieksen. Uiteindelijk heeft de conservatieve Maccabeën hem gewonnen. Er is toen een koninkrijk ontstaan van de Hasmoneën.
Het Hasmoneese koninkrijk. En dat heeft bestaan van 167 tot 62 voor Christus. Rond 62 voor Christus kwamen de fariseeën aan de macht. Er ontstond een strijd tussen de Sadduceeën en de fariseeën...
en de koningin in Israël op dat moment... en de zonen van haar. En de groep van de fariseeën en de Sadduceeën hebben toen de fout gemaakt...
om de Romeinse generaal Pompei te vragen om te arbitreren in dit conflict... om scheidsrechter te spelen. En dat kostte ze hun vrijheid. Dus vanaf 63 voor Christus was de Romeinse overheersing in Israël.
Maar in al die 300 jaar is er Griekse invloed geweest. Zelfs nadat de Maccabeën zichzelf vrijgevochten hadden van de Griekse rijken om hen heen...
bleef die invloed doorwerken. En een stukje van die invloed zien we in dit verhaal terug. Want het verhaal wat we hier over het hiernaam als lezen... is namelijk niet een Joods verhaal.
Niet een verhaal wat we kunnen terugleiden op het Oude Testament. Maar het is een in-en-in-Grieks verhaal. Er waren heel veel invloeden...
die overgenomen waren uit het Griekse denken over het hiernaam als in de onderwereld. De verhalen over Hades en Zeus.
De onderwereld werden vermengd met bijbelse termen. Er werd een leer van de eeuwige ziel en een spirituele lichamelijkheid, noem ik het maar eventjes.
Dus dat zielen in het hiernaam als ook pijn kunnen ervaren en emoties hebben... dat is iets wat vooral veel in de Griekse mythologie terugkomt.
We vinden het in Plato. We vinden het ook in heel veel apocryfe boeken die in deze tijd geschreven zijn. Dat is hoe we er zoveel van weten. Er zijn namelijk heel veel boeken en verhalen geschreven in de tijd van de Tweede Tempel...
die niet in de Bijbel komen, maar die we wel gewoon hebben. Eén daarvan is de Apocalypse van Sifania... waar heel veel verteld wordt over het hiernaam als waar mensen heen gaan. En je ziet daar heel erg dat Griekse verhaal terugkomen.
Het concept dat engelen rechtvaardiger komen ophalen... dat vinden we in het testament van Abraham, het testament van Job, het testament van Isaac... allemaal van die geschriften uit die tussentijd.
Soms ook gewoon voor vermaak geschreven. Het testament van Abraham is heel grappig... want het gaat erover dat God heeft besloten dat Abraham moet sterven...
en dan stuurt hij Michael naar hem toe. En die probeert Abraham ervan overtuigen dat hij toch echt nu doodgaat. Maar Abraham is zo rechtvaardig en zo slim dat hij hem elke keer te slim af is.
En elke keer gaat Michael terug naar God om te zeggen van... ja, ik kan echt niks met deze vent. Hij wil gewoon niet dood. En uiteindelijk verzinnen ze een list, want dan komt de dood zelf... en die verzint een list en uiteindelijk sterft Abraham alsnog.
En dan brengen de engelen hem naar het Hinamaals. In de apocalyps van Stefania zit Adam nog bij de poort van het Hinamaals.
Je ziet dat in latere geschriften zit Abraham daar. Er wordt gesproken van een direct oordeel van rechtvaardigen en onrechtvaardigen. We hebben het er nog niet echt over gehad, maar als...
in Lucas 16 wordt niet gesproken over de hel. Er wordt... er staat wel vertaald toen hij in de hel zijn ogen opsloeg... maar het Griekse woord wat daar staat is Hades.
En Hades is het dodenrijk. De hel is pas... daar wordt pas over gesproken na het oordeel. Alleen... in het dodenrijk is er nog geen oordeel geweest.
We weten uit de openbaringen en uit de dingen die Jezus zegt... dat het oordeel zal plaatsvinden bij zijn komst en bij het oordeel voor de grote witte troon. Hier wordt echter gesproken eigenlijk van een oordeel direct bij het sterven.
Wat resulteert meteen in een verblijf in het hel deel van het dodenrijk en het hemel deel van het dodenrijk. Die gescheiden zijn door een kloof.
Dat is iets wat uit Plato komt. De Hades van de Grieken had die verschillende onderdelen. Had die verschillende plekken waar de rechtvaardigen rondliepen en waar de verdoemden rondliepen.
En die konden elkaar zien. En die waren gescheiden door of een rivier of een kloof. Of afhankelijk van welke bron die je pakt. Het paradijs als de schoot van Abraham...
wordt overgesproken in de Talmoed. In Maccabeë wordt er overgesproken dat als je dood gaat dat dan Abraham op je staat te wachten. Dit zijn concepten die allemaal uit die periode komen.
En allemaal dus in het denken van de fariseeën geslopen zijn. En dus geresulteerden in een verhaal zoals dit. De term Gehenna wordt in het Oude Testament echt gebruikt.
En ook door Jezus in het Nieuwe Testament gebruikt voor wat er gebeurt na het oordeel. En Sheol is het dodenrijk. De Hades in het Grieks. Maar in de intertestamentaire literatuur, in die apocryfe boeken, worden die termen door elkaar gebruikt.
Ook omdat Gehenna inmiddels, net als in het Griekse dodenrijk, gewoon een onderdeel van het dodenrijk is. We hebben daarnet trouwens in die bron over de armen zagen van, er zijn drie groepen die Gehenna niet zien.
Daar wordt er ook meteen over gesproken, daar zie je dat ook. Was de Gehenna niet gebaseerd op een vallei in Israël? Heel goed.
Was de Gehenna niet gebaseerd op een vallei in Israël? Dat is inderdaad de vallei van Ben-Hinnom, naast Jeruzalem. Daar wordt volgens mij in Jeremia over gesproken.
Daar kunnen we nog wel eens over uitweiden, maar dat gaat buiten deze stuur. Maar dat klopt wel. Gehenna werd uiteindelijk een soort van synoniem voor de pijn van de verdoemenis zoals die in de Griekse Hades plaatsvond.
Wat we hier dus hebben, is dat het verhaal wat Jezus vertelt is niet alleen het verhaal van de fariseeën, maar ook het denken van de fariseeën.
Jezus gebruikt hun verhaal. En dat maakt het naar mijn idee helemaal tricky om op basis van dit verhaal iets te zeggen over het leven na dit leven. Want dan zeggen we meer over het Griekse hiernamaals dan het Bijbelse hiernamaals.
Omdat Jezus hier het verhaal van de fariseeën gebruikt, zit daar ook alle lading bij van alle bagage die de fariseeën inmiddels hadden opgepikt.
Uit de Griekse cultuur hierover. Helder? Dan wil ik nog even iets zeggen over...
Een groot deel van mijn uitleg over deze gelijkenissen is erop gebaseerd dat het een geheel vormt. En ik denk ook dat het Lucas 15 en 16 samen een geheel vormen.
We zien elke keer dat Jezus een verhaal begint met een voorbeeld waar iedereen, zelfs de fariseeën, zich in herkennen en kunnen vinden. Elke keer begint hij. Het verhaal van het schaap.
Wie zou er niet op zoek gaan naar een verloren schaap? Wie zou er niet op zoek gaan naar een verloren munt? Wie is er mee oneens dat de verloren zoon zijn verdiende loon heeft gekregen? En wie is er mee oneens dat de onrechtvaardige rentmeester zal worden ontslagen?
En wie is er mee oneens dat de arme Lazarus het beter krijgt in het hiernamaals? Elke keer begint Jezus met een verhaal wat aan de omstanders bekend klinkt. Wat ze of al gehoord hebben of waar ze zich in een vergelijking waar ze zich in herkennen.
Je ziet dat Jezus elke keer dezelfde strategie toepast. En elke keer draait hij het aan het eind om. En dat gebruikt hij om een punt te maken.
En vaker heeft het met de farisee te maken. We hebben gezien dat er heel veel dubbele lagen in zitten. Ook voor de Amharetz, voor de zondaars en de tollenaars zitten er lagen in. Maar uiteindelijk is het God die zoekt naar zondaars zoals de fariseeën naar bezit zochten.
En God is op zoek naar zondaars zoals de fariseeën naar geld zochten, naar de tiende. En de zoon wordt opnieuw aangenomen, terwijl de fariseeën zeiden dat dat nooit zou kunnen gebeuren. De rentmeester denkt door macht en politiek zalig te worden, net zoals de fariseeën dachten dat ze op de goede weg waren.
En de rijke man eindigt in de hel vanwege zijn rijkdom. En dat is als satire op het verhaal wat de fariseeën zelf vertelden. Het is ook, nog even terug naar Lukas 16 is het ook goed om te zien dat, Jezus vertelt hier eigenlijk maar heel weinig over die rijke man en over die arme man.
We vullen vaak heel erg in van, oh die rijke man die had het misschien wel verdiend, want die had zo en zo en zo, want rijke mensen deden dit en dit en dit. Maar dat is niet wat Jezus vertelt. Het gaat hem, hij geeft juist heel weinig informatie.
Want het enige waarom die arme man in de schoot van Abraham komt is omdat hij arm was. En de enige reden dat die rijke man, dat zegt Abraham ook, u heeft het goede deel ontvangen in uw leven en lazer is het kwade.
Het is juist die tegenstelling die de fariseeën gebruikten, die Jezus nu tegen hun gebruikt. En dan een stukje toepassing. Voordat we daarheen gaan wil ik nog heel eventjes door, want we hebben het gehad over die hoofdstukindeling die niet bestaat in de grondtekst.
En daarom is het ook eigenlijk wel gek dat we stoppen bij het einde van 16, alsof er helemaal niks na komt. Jezus gaat eigenlijk gewoon door, maar dat gaat buiten de scoop van deze studie.
Maar 17 vers 1 en 2 zijn wel, vind ik, eigenlijk de afsluiter hierin. En dat is dat hij daarna tegen zijn discipelen zegt, het is onmogelijk dat er geen struikelblokken komen.
Maar wee hen door wie deze komen. Het zou voor hem nuttiger zijn als hem een molensteen om zijn hals was gedaan en hij in de zee was geworpen, dan dat hij een van deze kleine zou doen struikelen.
De kleine die Jezus daar op het oog heeft, zijn de zondaars en de tollenaars die daarbij zitten. En het dreigement bijna van Jezus is iets wat we heel serieus mogen nemen, wat de fariseeën ook heel serieus hadden moeten nemen.
Want alles wat in die vorige gelijkenissen aan bod is gekomen zijn namelijk allemaal struikelblokken. De fariseeën blokkeerden het koninkrijk. De fariseeën hielden zichzelf voor de gek als het gaat om Lukas 16.
En volgens hen heiligde het doel de middelen. Het was niet erg dat er onrechtvaardigheid plaatsvond, want het werd gebruikt voor een groter goed. De heiliging van het volk.
En dat daardoor een deel van het volk er buiten viel, dat was dan collateral damage, zoals ze dat noemen. En Jezus geeft daar eigenlijk commentaar op in Lukas 16.
Dat hebben we net ook gelezen. Wie trouw is in het minste, is ook in het grote trouw. En wie onrechtvaardig is in het minste, is ook in het grote onrechtvaardig. Jezus pakt juist die denkwijze aan.
Als we compromissen sluiten op het kleine, als we vinden dat een stukje onrechtvaardigheid het goed maakt om een groter doel te bereiken, dan hebben we onze principes eigenlijk al overboord gezet.
Als u wat betreft de onrechtvaardige man om niet eens trouw bent geweest, wie zal u het ware toevertrouwen of niet trouw bent geweest? En als u wat betreft het goed van een ander niet trouw bent geweest, wie zal u het eigen geven, wie zal het uwe geven?
De vraag die Jezus eigenlijk ons stelt, is houden wij onszelf soms ook voor de gek? Zijn er dingen die wij doen in het klein, waarvan we denken van ja, maar het leidt toch tot iets beters?
Dan nemen we het niet zo nauw met wat Jezus van ons vraagt. Dat is een vraag die we ons zelf kunnen stellen. Op groter niveau is het ook een vraag die de kerk zichzelf kan stellen.
Wat momenteel is het heel, wordt er een hele cultuurstrijd gevochten en is er een strijd om macht gaande in de wereld. En christenen zijn daar ook een groot deel van.
We proberen als kerk of als christenheid ook aan macht vast te houden en we sluiten daar eindeloze compromissen voor. En Jezus verdwijnt uit het zicht.
We zijn gered, maar we zijn ook geroepen. In Micha 6 vers 8 zegt God, Jezus wordt ook gevraagd naar de samenvatting van de wet.
Wat is de kern? Wat is de geest van de wet? En Jezus zei tegen hen, U zult de Heer uw God lief hebben met heel uw hart, heel uw ziel en heel uw verstand. Dit is het eerste en het grote gebod. En het tweede hier aan gelijk is, u zult uw naasten lief hebben als uzelf.
Aan deze twee geboden hangt heel de wet en de profeten. Ik denk dat Jezus ons opdraagt om deze dingen centraal te houden.
Dit was namelijk de valkuil van zowel het volk voordat het weggevoerd werd en nadat het teruggekomen werd. Voordat het weggevoerd werd vielen ze aan afgodendienst.
Maar ook aan onrechtvaardigheid. Als je de profeten leest, zie je deze termen constant terugkomen. Jezaja zegt, In Jezaja zegt God, ik hoef geen offers, want ik wil dit van jullie.
Maar ook nadat ze terugkwamen en zichzelf voornamen om te heiligen, legden ze eigenlijk de nadruk op precies het verkeerde.
Of tenminste precies het verkeerde. Het was een half verhaal. Heiliging was zeker nodig. Alleen ze verloren uit het oog, het recht, de goede tierenheid en om ook moedig te wandelen voor God.
U naaste liefhebben als u zelf sneuvelde. En ik denk dat het onze taak is als christenen om deze dingen altijd voor ogen te houden. Heeft er iemand tot nu toe uiteindelijk nu nog vragen of dingen die zegt van dat is niet helder.
Of hier snap ik helemaal niks van. Eén pagina terug. Ik ga nog steeds te snel voor jullie aantekeningen, het spijt me.
Ik ben heel blij dat het online komt aan de dag. Kun je het nog eens naluisteren? Ja. Er zit ook zo'n tieren in vers 20, 21.
Hij heeft lang niet na verzaakt worden met kruimeltjes van de tafelvuur. Net zoals dat het schaap, het verloren was, het genadevijfgaat schaap van die slagte, zeg maar. Hoe wordt hij verzadigd van kruimeltjes in die zin?
Ja, ik denk dat het gewoon een beeld van extreme honger is. Hij zou zelfs van een paar kruimeltjes nog verzadigd zijn, zoveel honger had hij. Er zit wel een stukje satire of een dubbele lading in het feit dat de honden kwamen om zijn zweren te likken.
En dat is dat we onder andere lezen dat zelfs de Romeinen meer medelijden hadden met die arme groep dan hun eigen volksgenoten. Want we lezen bijvoorbeeld dat Cornelius veel aan de armen gaf.
Daar werd hij ook op voor gezet. En er is een andere hoofdman die naar Jezus toe komt met een zieke knecht.
En daarvan wordt ook door de synagoge gezegd van deze man is begaan met ons volk en hij doet goed. Dus het is de honden, het Joodse beeld van heidenen.
Die hadden soms nog meer medelijden met deze groep dan de eigen mensen. De Romeinen. Ja, de honden als de buitenlanders, de heidenen.
Er zitten hier nog veel meer van die kattenbelletjes in. Alleen dan, ik wilde hem nu eventjes op de centrale... Ja.
Ja. Ik denk dat daar ook wel ergens een link zit, alleen ik heb hem nog niet gevonden. Dus dat... Maar inderdaad zit er zit een...
Qua woorden zit er inderdaad een overeenkomst tussen vers 21. Over de kruimels die van tafel vallen en de honden die komen. En het verhaal van Jezus en de vrouw...
De kanonitische vrouw volgens mij, als ik me goed herinner. Die tegen hem zegt van wilt u mijn dochter genezen? En dat hij zegt van nee, ik ben gezonden tot de verloren schapen van Israël. Maar dat ze dan zegt van ja, maar het is niet goed om de...
Om de honden te geven wat voor de kinderen is. En dan dat de vrouw zegt van ja, maar zelfs de honden... Die lusten... Die hebben genoeg aan de kruimeltjes.
Dus dat... Er zit ergens een link, maar ik heb hem nog niet... Als iemand hem heeft, dan mag hij hem me sturen. Oh, heb je hem nou weer?
Yes. En daarmee zijn we op het einde gekomen van deze studie. Ja, er is nog eindeloos veel meer over te vertellen.
Maar ook, nou ja, om het allemaal een klein beetje behapbaar te houden. Hoe lang heb je dat gedaan? Ik ben hier al drie jaar mee bezig. O, zo. Maar dat is ook, komt en gaat.
Ik heb die studie eerst bij ons in de Bijbelstudiegroep een keer gedaan. En toen had ik ongeveer de helft van de materie die ik nu heb. En toen ging ik verder zoeken. En er kwamen steeds weer nieuwe lagen, nieuwe links, nieuwe dingen bij.
En nog steeds, elke keer als je hier weer induikt, komen er nieuwe dingen boven. Ik heb verteld over de waarde van die onrechtvaardige rentmeesterstal.
De waarde van het graan, de waarde van de olie. En dat het eigenlijk juist een goed beeld is van wat de fariseeën deden. Dat ze, omdat de ene groep veel meer profiteerde van hun verlichting en van hun wetswijzigingen dan de ander.
En dat dat eigenlijk precies past. Alleen ik heb dat pas gisteren ontdekt. Dus dat, er komt elke keer weer nieuwe dingen boven. En dat is, ik denk dat dat ook wel getuigt van hoe fantastische verhalenteller en leraar Jezus was.
Dat hij dit soort verhalen uit zijn mouw schudde. En dat hij gewoon daar zoveel in aan kon brengen. En daar zoveel verschillende groepen mee aan kon spreken. En commentaar kon geven, sociaal commentaar, direct commentaar, sarcastisch kon zijn, cynisch kon zijn.
En dat allemaal gewoon in soms verhalen van vier regels. Het is, voor mij heeft het wel laten zien wat een fantastische leraar Jezus was.
Maar ook wat een ontzettende liefde hij had voor dat verloorne. Dat is pas eigenlijk goed bij mij binnengekomen door hier heel erg in te duiken.
We kennen allemaal wel het verloren schaapje. We passen dat heel vaak toe op onszelf. Of we vertellen onze kinderen van weet je, als jij verloren bent dan is God ook op zoek naar jou. En dat is allemaal waar. Maar als je ziet, als je het in de culturele context ziet.
En als je die groepen ziet en als je ziet hoe ze beschreven worden. En als je ziet de links die Jezus maakt. Als hij die verwijzing maakt naar die profetie uit Ezekiel. Dan breekt je hart voor deze groep mensen.
En je ziet ook dat het Jezus hart ook brak. En naar mijn idee is dat een van de waardevolste dingen die ik hier uitgehaald heb.
Is dat het een klein beetje een inkijkje heeft gegeven in Jezus hoofd zelf. Laat maar zeggen. Naar mijn idee kan je een klein beetje voelen wat God voelt.
En dat is heel waardevol. Bedankt voor het kijken.