Boosheid en vergeving

Spreker

H. Waagmeester

Date
Nov. 23, 2025
Time
10:00

Transcription

Auto-generated - may contain small errors. Always verify with the audio version.

Goedemorgen allemaal. Fijn dat ik hier weer mag zijn. Ik sta altijd weer verbaasd over wat eerlijke verhalen er toch in het woord van God staan.

Waar nogal wat aan de knikker is.

We gaan straks kijken naar een familie met één vader. Waar vier moeders. Dertien kinderen. En onder die kinderen is een enorme competitie gaande.

Eén van de kinderen wordt doodgeswegen. Eén van de moeders is al overleden. Een hoop ellende. Een vader die zijn eigen vader had bedrogen.

Toen werd hij zelf weer bedrogen. Door zijn oom. En in één keer zit hij met twee vrouwen. En er wordt één van die vrouwen zwanger.

Maar zijn liefste vrouw niet. Er worden bijvrouwen bijgehaald. Nou ja.

Dat is de achtergrond van dit gezin. Een gecompliceerd gezin. Maar wat ik zo bijzonder vind. Dit gezin is wel. Blijkt in de Bijbel.

Gods gezin. En daar in dat gezin. En daar in dat gezin. En zelfs in dat gezin. Laat hij zijn liefde blijken. Waar we ook zijn.

Hoe onze situatie ook is. Licht of donker. Hij is bij ons. En hij is onze herder. Ik heb gevraagd aan één van jullie om wat teksten te lezen.

Ik heb een compilatie van teksten uit een aantal hoofdstukken uit Genesis. En daar gaan we nu naar luisteren. We beginnen bij Genesis 37.

Vers 3 tot 5. Omdat Israël al oud was toen Jozef werd geboren. Hield hij meer van Jozef dan van zijn andere zonen.

En hij had een prachtig bovenkleed voor hem laten maken. In allerlei kleuren. De broers zagen wel dat hun vader het meest van Jozef hield. Daarom konden ze Jozef niet uitstaan.

En kon er geen vriendelijk woord voor hem af. Op een keer had Jozef een droom. Toen hij die aan zijn broers vertelde. Kreeg ze een nog grotere hekel aan hem.

Toen Jozef's broers er eens op uitgetrokken waren. Zei Israël tegen Jozef. Ga jij eens naar hen toe. En breng mij dan verslag uit. Zijn broers zagen hem al van ver aankomen.

En nog voordat hij hen had bereikt. Hadden ze een plan beraamd om hem te doden. Toen zei Judah. Laten we hem verkopen. In plaats van hem om te brengen.

Hij is tenslotte onze broer. De Midianieten brachten Jozef naar Egypte. En verkochten hem aan Potiphar. Een hoveling van de farao. Toen slachten zij, de broers, een bokje.

Pakten Jozef's veelkleurige gewaad. En dompelden dat in het bloed. En Jacob herkende het en riep uit. Jozef is verschuurd.

Toen Jacob hoorde dat er graan in Egypte was. Zei hij tegen zijn zonen. Ga er naartoe. En koop daar graan voor ons.

Zodat we niet van de honger omkomen. Zo kwamen Israëls zonen graan kopen. Jozef was de hoogste machthebber in het land. En iedereen moest graan bij hem kopen.

Toen zijn broers voor hem verschenen, bogen ze zich diep voor hem neer. Jozef herkende zijn broers wel. Maar zij herkenden hem niet. Hij herinnerde zich wat hij over hen had gedroomd.

En zei, jullie zijn spionnen. Als jullie werkelijk eerlijke mensen zijn, moet een van jullie hier gevangen blijven. De rest gaat naar huis, met graan, om de honger van jullie gezinnen te stillen.

En breng me dan jullie jongste broer, om te bewijzen dat jullie de waarheid hebben gesproken. Ze zeiden tegen elkaar, dit is onze straf.

Omdat we niks hebben aangetrokken van de smeekbeden van onze broer. Ze wisten niet dat Jozef hen verstond. Jozef liep bij hij vandaan, omdat hij zijn tranen niet kon bedwingen.

Daarna gaf Jozef zijn dienaar het bevel, in ieders voerzak het geld terug te leggen. Eén van hen maakte zijn zak open. Daar lag zijn geld, boven in de zak.

De moed schonk hen in de schoenen. Waarom doet God ons dit aan? Weer terug bij hun vader, vertelden ze hem alles. Jullie maken mij kinderloos. Jozef is er niet meer.

Simeon is er niet meer. En nu wil je ook nog Benjamin bij mij weghalen. De hongersnood van het land bleef het land tijsteren. Jacob zei, ga daar nog eens heen om wat voedsel voor ons te kopen.

Juda antwoordde, die man heeft ons ten strengste gewaarschuwd dat we hem niet onder ogen mogen komen als we onze broer niet meebrengen. Geef de jongen nu maar aan mij mee.

Dan hoeft niemand van ons om te komen. Ik wil persoonlijk borg voor hem staan. Zo vertrokken de mannen naar Egypte.

Toen Jozef thuis kwam, zag hij zijn broer Benjamin staan. Toen haaste hij zich weg, want bij het zien van zijn broer schoot zijn gemoed vol.

Jozef beval zijn hofmeester. In de zak van de jongste moet u ook mijn beker stoppen. Maar Jozef zei, degene bij wie die beker is aangetrokken, aangetroffen wordt mijn slaaf.

Juda zei, staat u alsjeblieft toe dat ik als slaaf bij u blijf in plaats van de jongen. Hoe zou ik immers zonder die jongen naar mijn vader kunnen teruggaan?

Ik zou het verdriet van hem niet kunnen aanzien. Toen kon Jozef zich niet langer goed houden. Laat iedereen weggaan. Zo was er niemand bij toen Jozef zijn broers vertelde wie hij was.

Hij barstte in tranen uit. Wees niet bang en maak jezelf geen verwijten. God heeft mij voor jullie uitgestuurd om jullie leven te redden.

Wat een arrogant mannetje.

17 jaar. Liefelingetje van zijn vader. En tegenover zijn vader haalt hij zijn broers naar beneden.

En alsof het nog niet genoeg was, komt Jozef ook nog eens een keer met van die rare dromen.

Het is om het bloed onder je nagels vandaan te halen. Wat een over het paard getilde snotneus. Genesis.

Het boek van het begin. Je zou kunnen zeggen in dit eerste boek van de Bijbel gaat het over de eerste beginselen. De basisprincipes van onze relatie met God.

En het begint met dat Abraham wordt opgeroepen om zijn familie los te laten. Het begint met vertrekken. Loslaten.

Alles achter je laat. In het Nieuwe Testament lezen we dat Jezus zegt. Volg mij en laat alles in je leven achter. Het eerste boek in de Bijbel, Genesis, gaat over Israël als familie.

Het tweede boek, Exodus, gaat veel meer over Israël als volk. Als natie. Je zou kunnen zeggen als je als families niet in vrede naast elkaar kunt wonen, kunt leven.

Kun je ook als natie geen stabiele samenleving vormen. Ik denk dat we dat ook wel zien in onze samenleving. Een samenleving waar zo ongelooflijk veel mis is.

In families. In gezinnen. En dat maakt onze hele samenleving stabiel. We zeggen wel dat het gezin de hoeksteen is van de samenleving.

En in Genesis gaat het heel veel over rivaliteit. Rivaliteit tussen broers. En heel vaak rivaliteit tussen jong en oud.

Cain en Abel. Isaac en Ismaël. Jacob en Esau. En hier. In deze verse die we met elkaar hebben gelezen.

Rivaliteit tussen Jozef en zijn broers. En als ik heel eerlijk ben. En ik luister naar datgene wat er allemaal gebeurt.

Vind ik het eigenlijk ook niet zo vreemd wat dit oproept bij die broers. De houding van Jozef wekt bij zijn broers jaloezie op. Jaloezie.

Misschien ken je het wel een beetje in je leven. Omdat de ander het verder schopt dan jij. Vergeleken bij die ander. Stel jij eigenlijk wat minder voor.

Je voelt je klein. Onbetekenend. Maar hoe je het ook went of keert. Jozef sprak wel de waarheid. Hij heeft gelijk.

Die dromen heeft hij wel gehad. En eigenlijk kun je daarom ook niet zo goed tegenop. Want het is de waarheid. En het manoeuvreert je in een vervelende positie.

Eigenlijk einde van alle tegenspraak. Zoals een stel wat onlangs bij ons was. En die we proberen te helpen in hun relatie. Dat hij zei van ja wat ik over haar vertel.

Dat zijn wel de feiten. Zo is het gewoon. Maar zij voelt zich door zijn toon enorm fors gedisqualificeerd. Een beetje meer genade.

Een beetje meer takt. Invoelingsvermogen. Kan geen kwaad. Natuurlijk. De waarheid moet gezegd worden. Maar wanneer zeg je het?

Hoe zeg je het? En hier herken ik helaas mezelf enorm goed in. Als jij goed gebek bent. En de ander reageert heel secondair.

Of die ander is gevoelig. Wees je ervan bewust. Wees je er dan van bewust dat je verbaal. Met je woorden. Enorm veel schade kan aanbrengen.

Bij die ander. En dat je die ander in een machteloze hoek drijft. Ik heb dat moeten erkennen in ons gezin. Ik overroelde vaak Adeline en mijn kinderen.

Met mijn woorden. En zij hadden daar niet altijd een antwoord op. Nogmaals. Ik kan me best voorstellen dat die broers van Jozef een bloedhekel aan hem kregen.

En hun boosheid, dat lezen we in deze teksten, werd erger en erger. Groter en groter. Tot het uiteindelijk volledig uit de hand liep.

Waarom trekken we in dit soort situaties die we meemaken in ons leven niet eerder aan de bel? Waarom laten we het zo vaak zo ver komen?

Zo ver dat er haast geen weg meer terug is. Het loopt hier dus echt uit de hand. Ze verkopen Jozef als slaaf.

En ze moeten pa een enorm geraffineerd smoesverhaal aan de neus hangen. Om hun verschrikkelijke daad te camoufleren.

En wat een gevolgen. Gigantische gevolgen. Een vader die verteerd wordt van verdriet.

Broers die gebukt gaan onder schuldgevoel. Al lees je haar daar hier nog niet van, maar later wel. En dan heb ik een vraag. Als ik dit lees.

Wie is nou eigenlijk in dit verhaal de slaaf? Is Jozef de slaaf? Of zijn het zijn broers?

Je bent zomaar slaaf van jezelf. Van je ego. Van je gelijk. Van je boosheid. En dan breekt er een hongersnood uit.

In dit verhaal letterlijk. Ben jou en mij misschien soms in ons leven figuurlijk. Temidden van die ingewikkelde relatie.

Die je ervaart. Honger naar erkenning. Honger naar liefde. Honger naar verbinding. Naar hongeren dat je mag zijn wie je bent.

En die honger wil je maar niet voelen. En je wringt je in je leven in allerlei bochten. Om het maar niet te voelen. Wat is het soms moeilijk.

Om te erkennen. Dat je hulp nodig hebt. En die hongersnood drijft de broers.

Zonder dat ze dat maar enigszins beseffen. In de armen van Jozef. En hier gloort dus al een klein beetje hoop. In het verhaal.

God mengt zich. Zonder dat ze het doorhebben. In deze strijd. Die er plaatsvindt. Je kunt zo opgeslokt worden.

Door je eigen sores. Als je serieuze problemen hebt. In je leven. Raak je zo makkelijk. Dat zicht op God kwijt. Voel je je zo.

Op jezelf teruggeworpen. Maar hij is erbij. Dit verhaal staat dus echt. In de Bijbel.

Dan komen de broers. In Egypte terecht. Bij Jozef. En een stukje van de dromen.

Die Jozef heeft gehad. Die komen dus ook echt nu uit. Want die broers. buigen diep. Voor Jozef. Ze herkennen hem niet.

Maar Jozef herkent hen wel. Wat een schok. Moet dat voor Jozef geweest zijn. Stel je voor. Hij hield er misschien wel rekening mee.

Dat hij zijn familie. Nooit meer zou terugzien. En plotseling. Staan ze daar voor hem. Oog in oog. Er is herkenning.

En er is ook herinnering. Zijn eigen vlees en bloed. Maar ook. Degenen die hem dus als koopwaar.

Hebben verkwanseld. Er komt een stuk verlangen bij hem op. Naar verbinding. Met zijn familie. Maar er komt ook weer boosheid naar boven.

Om wat hem is aangedaan. En de boosheid. En de boosheid. Wint. Misschien is jouw boosheid naar die ander.

Ten diepste een uiting. Van onmacht. Om de verbinding waar je zo naar verlangt. Dat die niet tot stand kan gebracht worden. Of dat je die niet tot stand wil brengen.

Misschien is die boosheid wel een uiting. Een schreeuw. Naar die ander. Ik wil eigenlijk zo graag.

Dat je dichterbij komt. Wijs me niet af. Naar de joostesboosheid. Eerst krijgen zijn boze emoties de overhand.

Maar als hij zich zijn droom herinnert. Verandert de emotie in controle.

Het wordt gecontroleerd. Het wordt geraffineerd. Het wordt uitgekind. Zijn dromen zou je kunnen zeggen in dit verhaal. Worden een geestelijk machtsmiddel.

Wat hij gebruikt. Om zijn broers. Klem te zetten. En hij pakt ze bij het meest delicate. Wat je maar kunt bedenken.

Hun jongste broer. Benjamin. Na Jozef. Het meest geliefde kind. Van vader Jacob.

Van vader Jacob. En daarmee stelt hij zijn broers voor een onmogelijke opgave. En hij pakt zijn vader. En hij pakt zijn vader op het meest gevoelige wat je maar kunt bedenken.

De enige zoon die nog over is van zijn grote liefde. Van zijn grote liefde Rachel. Je zou kunnen zeggen.

maar misschien ten diepste. Maar misschien ten diepste ook wel wraak op zijn vader. Zijn vader waar het allemaal mee begonnen is. Die hem als het lievelingetje voortrok.

Boosheid kan zichzelf. Boosheid kan zich zo ontzettend vastzetten in je leven. En dan is het niet meer alleen emotie.

Maar kan het een strategie worden in jouw leven om de ander eronder te krijgen. Patroon. Het ligt niet aan jou.

Natuurlijk niet. Het ligt aan de ander. Het ligt aan de omgeving. Het ligt aan mijn opvoeding. Je bent slachtoffer.

Zo begrijpelijk. En vaak is het nog waar ook. Maar ondanks alles wat er ook gebeurt in jouw leven. Je blijft verantwoordelijk voor datgene wat je doet.

Je blijft verantwoordelijk voor je reactie. De broers koppelen het direct aan de grote fout die ze hebben gemaakt.

Naar Jozef toe. Al lijkt het alsof hun schuld geen rol meer speelt. Er hoeft maar iets te gebeuren. En dat gevoel van schuld komt hier naar boven.

Dat knagende gevoel. Het ligt zo dicht onder het oppervlak. Ondergrond speelt het voortdurend in hun gedachten. En als de dag van gisteren zien ze weer die broer.

Die ze in de put gooide en die smeekte om vrijgelaten te worden. Ze zien de angst in de ogen van hun broer weer.

Zie jij nog wat er in de ander omgaat? Je kunt zo bezig zijn met wat jou is aangedaan. Dat je eigenlijk helemaal niet meer ziet wat dat met de ander doet.

En wat er met die ander gebeurt. Jozef hoort wat ze tegen elkaar zeggen. Achter de schermen, zodat zijn broers het niet zien, laat hij zijn tranen de vrije loop.

Het snijdt dwars door zijn ziel. Het raakt zijn broers, maar het raakt ook hem. Het zit dieper dan je denkt.

Bij jezelf, maar ook zeker bij die ander. Is dat eigenlijk ook niet ten diepste wat onze pijn in ons leven zichtbaar maakt?

Een diep verlangen nadat je het met elkaar goed hebt. Een worsteling om dat uit te spreken naar die ander. Maar nee, we houden ons groot.

We houden controle. Niemand zal het zien. De afstand lijkt mijlenver tussen Jozef en zijn broers.

Maar ten diepste zijn ze zo dicht bij elkaar. Jozef zou natuurlijk alle reden hebben om definitief helemaal niks meer met zijn broers te maken te willen hebben.

Wat kan iemand je geweldig pijn doen en je ontzettend diep kwetsen in je leven? Jozef staat op het punt om zijn broers nog één keer hard te raken.

En dat is Benjamin. De lieveling van Jacob. Slaaf maken. Zoals zij hem ooit slaaf maakt.

Hij kan zijn broers niet meer pijn doen dan dat. Maar als hij dan die enorme wanhoop ziet in de ogen van zijn broers, knakt hij.

Hij kan het niet langer meer aanzien. En hij maakt zichzelf bekend aan zijn broers. En hij maakt het weer met hen goed.

En hij omhelst ze. Een hartverscheurend huilen is het gevolg.

Het is in het hele paleis van de faro te horen. Jozef dreigde volledig verstrikt te raken in zijn boosheid. Wat een bevrijding moet hij hier gevoeld hebben.

Alles kwam eruit. Vanuit het diepst van zijn ziel. Uit zijn tenen. En zo komen we bij vergeving.

Nergens in dit gedeelte lezen we dat er zonden beleden worden aan elkaar. Nergens lezen we in dit gedeelte dat er vergeving wordt geschonken aan elkaar.

En toch zie je in dit verhaal dat God bezig is om door dit hele gebeuren heen de broers tot inkeer te brengen.

Het begint erbij als Jozef hem beschuldigt van spionage. En ze ben je meer moeten halen om te bewijzen dat ze niet liegen.

En dan zeggen de broers tegen elkaar. En Jozef hoort dat. De broers weten niet dat hij het hoort. Maar Jozef hoort het.

Ze zeggen het tegen elkaar. Dit is onze straf. Omdat we ons niets hebben aangetrokken. Van de smeekbeden van onze broer.

Terwijl we zagen dat hij doodsbenoot was. Dus wat je hier eigenlijk al ziet. Is een erkenning. Van hun fouten.

Hier klinkt een bekentenis in door. Hier klinkt berauw in door. Bij die broers. En later zien we dat het nog verder gaat.

Als Juda tegen Jacob zegt. Ik wil persoonlijk borg staan voor Benjamin. Eigenlijk spreekt Juda hier expliciet de belofte uit.

Dat die grote zonde die zij hebben begaan. Niet nog een keer zal plaatsvinden. De volgende stap.

In berauw en vergeving. Maar ja. Woorden. Woorden zijn mooi. Beloftes zijn mooi.

Je zei al. Soms is het zo moeilijk om ze te houden. Je zou kunnen zeggen. Laat nou maar eens zien ook. Dat het je echt menens is.

En dan zien we iets bijzonders. Als Jozef dreigt om Benjamin tot slaaf te maken. En de andere broers zijn dan als dat gebeurt.

Vrij om te gaan. Wat moet je nu? De verleiding is intens groot. Om daarin mee te gaan.

Benjamin slaaf. Wij vrij. Dus de verleiding is groot. Om hun fout die ze ooit maakten.

Door vrij uit te gaan. En Benjamin als slaaf achter te laten. Maar dan staat Judah op. En Judah biedt zichzelf aan als slaaf.

In plaats van Benjamin. En dit laat zien dat ze echt hebben geleerd. Van hun fouten. Nog een paar opmerkingen.

Vergeving is niet alleen belangrijk voor het herstellen van relaties. Maar vergeving is ook heel belangrijk voor jezelf. Want als je kunt vergeven.

Bevrijd je dat uit je slaaf zijn. Van wrok en van haat. Vergeven is ook niet iets wat je maar even doet.

Ik moest terugdenken aan een gebeuren in Amerika. Dat er een schietpartij was geweest. Waarin jonge slachtoffertjes vielen.

En dat een van de ouders van het slachtoffertje. Vrijwel direct daarna. Zei ik vergeef de schutter. Maar. Dat is wat.

Mijn eerste gedachte was toch een beetje. Ik dacht dit is wel heel erg snel. Vergeving doe je mij niet even. Want het heeft God alles gekost.

Zijn eigen zoon. En wat ik ook nog wel lastig vind aan het verhaal is. Ik had het eigenlijk wel mooi gevonden.

Als Jozef ook iets had. Laten zien van zijn eigen aandeel in het hele verhaal. Zijn eigen aandeel in hoe het allemaal zo fout kon gaan.

Ik had het wel mooi gevonden. Als hij dat ook had benoemd. Ik lees er niet van. Misschien is het wel gebeurd.

Maar ik lees er niet van. Vaak is dat toch zo. Dat je allebei. Als er een conflict is. Als je ruzie hebt. Of als er sprake is van. Grote boosheid.

Dat je allebei daar een aandeel in hebt gehad. Ook al ligt de fout voor een groot deel bij die ander. Het is ook heel belangrijk dat we ons eigen aandeel onder ogen zien.

En dat we daarvan leren. God is in dit conflict met al zijn vezels betrokken. Hij gebruikt Jozef.

Om de honger van zijn kinderen te stillen. Het is zijn grote verlangen. In ons leven. Dat we dwars door onze problemen heen.

We als mooiere mensen eruit voortkomen. De broers wilden Jozef het zwijgen opleggen. Ze zeggen we zullen wel eens zien.

Wat er van zijn dromen uitkomt. En uiteindelijk. Doordat zij. Jozef. Hebben geprobeerd.

Het zwijgen op te leggen. Werken ze mee. Aan de redding van een heel volk. Wat komt me daar bekend voor?

De duivel die dacht. Dat hij de zoon van God eronder had. Die dacht. En nou heb ik je.

Met je mooie verhalen. Het is klaar met jou. Door Jezus het zwijgen op te leggen. Werkte hij uiteindelijk mee.

Aan de redding van velen. Vergeving is de basis van ons bestaan. Als God er niet alles aan had gedaan.

Om ons te vergeven. Dan zaten jullie en ik. Hier niet. Leven met God. Is leven met en uit vergeving.

Hoe moeilijk het soms ook is. In ons leven. Vergeving ontvangen. En geloven dat het echt klaar is. Is moeilijk. Echt moeilijk.

Dat blijkt wel. Als Jacob sterft. Dat lezen we in hoofdstuk 50. Het laatste hoofdstuk van Genesis. Als Jacob sterft. Komt toch bij die broers.

Opnieuw die angst naar boven. Nu vader is weggevallen. Degene die ons eigenlijk bij elkaar houdt. Zal Jozef dan nu niet alsnog.

De weg vrij zien. Om zich op ons te rekenen. En dan zegt Jozef. Wees maar niet bang. Ik kan toch Gods plaats niet innemen.

Jullie hadden kwaad tegen mij in de zin. Maar God heeft dat ten goede gekeerd. Om te bewerken. Dat een groot volk.

In leven blijft. Het boek Genesis eindigt met vergeving. Waar relaties.

In gezinnen. In families. Goed zijn. Kun je met elkaar bouwen. Aan een gezonde. Samenleving. Amen.

Amen.