Auto-generated - may contain small errors. Always verify with the audio version.
Welkom allemaal. Ik vind het ook eigenlijk wel spannend om hier te staan. Ik kom in mijn hele leven eigenlijk zo'n beetje al in de reddingszak. Het is de eerste keer dat ik hier achter het spreekgestoelte sta.
We hebben al heel veel jaren bijbelstudies gegeven in de huiskringen. Maar nu voor het eerst hier. Ik wil jullie graag meenemen naar de wereld waar onze Heer Jezus in rondliep.
Zodat we dat wat beter kunnen leren kennen. Dat ga ik doen in drie avonden. De eerste avond, dus deze avond, ga ik een stukje geschiedenis geven. Een stukje context schetsen van de tijd.
Hoe de verhoudingen in de tijd van de Heer Jezus zo gekomen zijn tussen de mensen. Achtergrond schetsen. Gaan we ook al een stukje door de evangelie heen om te zien waar we dat beeld terugzien.
Dan gaan we de tweede avond naar Lukas 15 heel specifiek kijken. Gaan we niet alleen kijken vanuit de achtergrond, maar ook vanuit de tekst zelf. Dus we gaan hem, we gaan Lukas 15 helemaal uitspitten.
En dan denk je van Lukas 15, die kennen we inmiddels wel. Het verloren schaapje, het verloren muntje, de verloren zoon. Dat hebben we vanaf de, ja, vanaf de kleuterschool al gehoord.
Maar dan gaan we zien dat met een stukje extra kennis, dat we daar hele nieuwe lagen uit kunnen halen. Dingen die de mensen waar Jezus tegen sprak wel gezien zullen hebben en die wij nu vaak niet meer zien.
En de derde avond gaan we dan verder met Lukas 16. En in Lukas 15 vinden we eigenlijk de drie meest bekende gelijkenissen. In Lukas 16 vinden we twee hele, toch vaak wat moeilijkere gelijkenissen die moeilijker worden beschouwd.
Dat is de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester en de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus. Op die manier gaan we het opbouwen.
En ik wil eigenlijk eventjes beginnen met wat een vraag. Wie herkent wat van deze plaatjes?
Wie herkent er één? Wie biedt er meer? Ik hoor twee. Drie hoor ik hier al.
Vier bouwtje? Durf je het aan? Welke herken je? Nou, ik zie een beetje veegpiek, zwarte piek.
Ja? Is dat het al? Van welk programma is dat dan? Of welke... Oh, nou die weet ik wel even. Maar dat is Theo en Thea.
Ja? Oh, nou ik ga al... André? Doe je het beter? Lubach zie je? Lubach, heel goed. Koot en de bie.
Koot en de bie. Heel goed. En helemaal linksonder. Ja, dat kijk ik me wel. Vaak zonder gekeken. Maar dan ben ik even niet aan. Dat is twee hoers. Naast wel?
Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Nee, dat is wel. Ik denk dat ik laat, hè. Dus onder de volgende. Ja? Wie herkent er nog een andere? Sinterklaasjournaal.
Sinterklaasjournaal zie ik. Koot en de bie. Koot en de bie waren genoemd. Wat is de overeenkomst tussen deze zes plaatjes?
Want ik ken ze ook niet allemaal, maar ze hebben allemaal iets gemeen. Satire. Het is satire. En een van de kenmerken van satire is dat het eigenlijk alleen maar grappig is als je de context kent waarin de grap gemaakt wordt.
Op het moment dat er op het Sinterklaasjournaal geroepen wordt dat er voor de hoofdpiet een functie elders gezocht wordt, dan snappen we allemaal de grap die gemaakt wordt.
Maar dat snappen we alleen maar omdat we weten dat die uitspraak dat daar meer aan hangt dan als iemand uit het buitenland dat zou horen.
Dan denkt hij van ja, ik snap de grap niet. Maar dat is ook een beetje hoe het werkt met het Nieuwe Testament. In het Nieuwe Testament, en zeker in de Evangelie, loopt Jezus rond in een wereld die wij eigenlijk heel slecht kennen.
Nee. Wij weten niet wat er speelde. Wij weten niet wat de verhoudingen waren, wat er liep. En daarom missen we een hoop van wat Jezus zegt.
En Jezus gebruikt trouwens zelf ook heel vaak satire. Alleen, zoals met alle satire is, als je de grap niet snapt, dan snap je ook niet wat hij aan het vertellen is. Dus daar gaan we een stukje over, daar gaan we een stukje induiken.
En dat gaan we dus doen aan de hand van een aantal basisprincipes. Die heb ik op Kaleb ook langs laten komen.
Eigenlijk, als je naar een tekst kijkt, wat is dan de eerste uitleg die je gaat geven daarover? Hoe ga je die uitleg opbouwen? Naar welke aspecten kijk je? Nou, er zijn een aantal aspecten.
We hoeven ze hier niet allemaal te behandelen, want het is eventjes een illustratie. Het is heel belangrijk om de context te weten. Het is heel belangrijk om schrift met schrift te vergelijken. Het is goed om de intentie van de auteur te kennen.
Je kunt kijken naar grammatica, je kunt woordstudies doen. Heeft het een bepaald genre? Hebben we het over interpretatie of hebben we het over toepassing? Als je een moeilijke passage hebt, dan pak je een duidelijke passage eerst om een moeilijkere uit te leggen.
Er zijn hulpmiddelen, concordanties, commentaren. Als we tegenstrijdigheden voordoen, dan ga je daar induiken. Dat neem je niet zomaar voor lief.
Hij staat hier aan het eind, maar het is eigenlijk degene waar je mee begint. Dat is dat je je laat leiden door de Heilige Geest. Er zijn ook mensen die die als enige pakken.
Dat is op zich niet onaardig. Alleen het probleem is dat er dan altijd een tweede bij komt. Dat is je eigen denken. Om die tweede een beetje te ondervangen, hebben we al die andere negen punten.
We gaan ons niet met alles bezighouden vandaag. We gaan ons eigenlijk even beperken tot deze vijf. Want deze zijn eigenlijk allemaal contextgebonden. En daarom gaan we daar induiken.
En dat komt eigenlijk op neer dat we uitzoeken wie, wat, waar en waarom in een tekst. Nou, volgende week gaan we heel erg in Lucas 15 duiken.
En daarom gaan we daar nu ook alvast een klein beetje mee beginnen. Want we moeten een soort van case-studie hebben waar we mee kunnen starten. En als we het over wie hebben, dan vragen we ons af wie spreekt er en tegen wie wordt er gesproken.
Wat is de vorm waarin het wordt verteld? Wat is het genre? Waar en wanneer vindt het geen plaats? Het gaat over locatie, het gaat over tijdsvak. En waarom wordt het verteld?
Het zegt iets over de intentie. Nou, laten we Lucas 15 er eens even bij pakken. En in Lucas 15 lezen we...
En daar stop ik even.
Deze drie zinnen geven eigenlijk al een heleboel context. Maar je moet weten waar je het moet zoeken. Want over wie gaat het?
Het gaat over de tollenaars en de zondaars. We hebben ook de fariseeën de schrift geleerden. En even later, dezezelfde sheet zal volgende week ook weer terugkomen. Dus ik pak ook alvast even een paar andere dingen bij die we nu niet gaan behandelen.
Maar de discipelen zijn er ook bij. Lezen we in 16 vers 1. Het wat? Jezus gaat een gelijkenis vertellen. Waar?
Daar moet je eventjes wat dieper voor duiken. Maar als je daarin duikt, dan kom je erachter dat Jezus op weg is naar Jeruzalem op zijn laatste reis.
Voordat hij in Jeruzalem zal sterven. En het waarom? Er is ook een aanleiding, want we lezen dat de fariseeën schriftgeleerden moorden onder elkaar. We weten ook dat de zondaars erbij waren.
Als je 1 vers terug gaat, naar 14 vers 35, dan lees je dat de zondaars oren hadden om te horen. Want zij kwamen allemaal bij hem om te luisteren.
De eerste, we gaan ons eigenlijk even beperken tot dat eerste stuk. Want wie zijn er daar aanwezig? En daar wordt er gesproken over de zondaars en de tollenaars. En dat is eigenlijk een begrip wat we al zo vaak gehoord hebben, dat we er eigenlijk allemaal onze eigen constructie van gemaakt hebben.
Wie die zondaars en die tollenaars precies zijn. Wie hoor heeft om te horen, laat hij horen. En al de tollenaars en de zondaars kwamen bij hem om hem te horen. En de fariseeën en de schriftgeleerden die moorden.
We gaan het even over deze groep hebben, want daar is een heleboel over te vertellen als je daar induikt. Het enige probleem is, dat toen ik daarin ging duiken voor een andere studie, is dat de meeste uitleg die je ervan kan vinden, is gebaseerd, en dat klinkt een beetje gek, is ook gebaseerd op de Bijbel.
Dus we lezen in de Bijbel over zondaars en tollenaars en we maken daar een construct van. En daarna gaan we de Bijbel uitleggen met diezelfde constructie die we gemaakt hebben vanuit de Bijbel.
Alleen dat beperkt je zicht heel erg. En als je daar buiten gaat en je gaat kijken wat bijvoorbeeld de rabbijnen zelf daarover schrijven, wat de geschietkundigen gevonden hebben over deze groep, dan kleurt dat een heel erg plaatje in wat we niet helemaal kunnen vullen vanuit het Nieuwe Testament zelf.
En dat geeft ons veel informatie en dat geeft ons ook veel dingen die we kunnen vinden in het Nieuwe Testament. Als we er goed naar zoeken.
Wie waren deze groep? Als er in de Bijbel wordt gesproken over zondaar, gaat het over het Griekse woord hamartolos. En dat kom je verschillende keren tegen.
Kom je eigenlijk door het hele Nieuwe Testament kom je dat tegen, dit woord. Alleen er zijn vier verschillende betekenissen van. En het wordt op vier verschillende manieren gebruikt. En het is heel belangrijk om te weten in het stuk waar we bestuderen, van welke vorm is er sprake.
In Romeinen 8 wordt er over zondaars gesproken. En dat bedoelt Paulus iedereen mee. Jij en ik, we zijn allemaal zondaars. In Gelaten 2 vers 15 wordt er over zondaars gesproken, maar dan gaat het specifiek over heidenen.
1 Timotheus 1 vers 9 heeft het over zondaars, maar dan gaat het over hen die immoreel leven of oneervol werk verrichten. Maar in Lukas 15 hebben we het over een andere groep.
En dat is de groep van hen die zich niet conformeerden aan de regels en de gebruiken van de fariseeën. Dat gaan we uitleggen. Er is een naam voor deze groep.
Deze groep wordt in de literatuur de Amha Eretz genoemd. Zo noemen de Joodse rabbijnen het ook. Alleen het woord zelf wordt eigenlijk in de Bijbel niet gebruikt.
Maar het geeft wel een definitie voor deze groep. Dus ik zal het woord vaker gebruiken. Het betekent volk van het land. Hoe is die groep tot stand gekomen?
Daarvoor moeten we iets weten over de fariseeën, de sadduceeën en de essene. Over de groepen die opkwamen in de tijd, of die er eigenlijk rondliepen in de tijd van Jezus. Hoe zijn die ontstaan? En daarvoor moeten we iets minder dan 500 jaar terug vanaf de tijd van Jezus.
Dan hebben we het over de Babylonische ballingschap. Want in de Babylonische ballingschap werd iedereen... Als mensen het niet weten, moeten ze hun hand opsteken.
Ik vind trouwens sowieso als mensen een vraag hebben... Steek vooral je hand op. En dan kan ik altijd bepalen of we hem even parkeren... Of dat het later nog ter sprake komt. Of dat het een interessante zijweggetje is om te nemen.
Bij de Babylonische ballingschap... Jeruzalem werd verwoest. Het volk werd weggevoerd. Er waren vooral de rijken, de edelen... De mensen van stand. En alleen de allerarmsten bleven over.
Dat lezen we in 2 Koningen 24 vers 14. Want hij, de koning van Babel, voerde heel Jeruzalem in ballingschap. Al de vorsten, alle strijdbare helden, 10.000 gevangenen...
En alle ambachtslieden en smeden. Niemand werd overgelaten behalve de arme bevolking van het land. We lezen dit ook in 2 Koningen 25 vers 12 en in Jeremiah 52 vers 16.
Onder Ezra en Nehemia keert het volk terug. En ze treffen daar aan dat het volk wat daar was... En ook de eerste mensen die terugkeerden, had zich vermengd.
Ezra schrijft er heel veel over. Nehemia schrijft er ook een stukje over. Ze hadden zich vermengd met de omliggende volken. En je ziet dat daar in Ezra 10 en Nehemia 9 vers 2...
Zie je dat er heel erg gepusht wordt om de vrouwen weg te sturen. Om het volk om zich te reinigen. En je ziet daar, en dat lezen we er niet zo heel erg in.
Alleen dat blijkt uit, als je de tal moet bestudeeren... En bestudeert wat de joden er zelf over schrijven. Er vindt daar eigenlijk ook een sociale scheiding plaats. Want er zijn de mensen die dat wel doen en er zijn de mensen die dat niet doen.
En de mensen die wel zichzelf reinigen, die laten zich daar ook op voorstaan. Ze noemen zichzelf in het boek van Ezra en Nehemia, noemen ze zichzelf ook de ballingen.
Ze noemen zichzelf niet de joden of het volk, het is de ballingen. Ze zetten zichzelf apart. En doordat een groep zich reinigt en een andere groep dat niet doet of niet wil of niet kan...
Zie je dat daar het begin is van een scheiding. Een scheiding in het volk. Er komt een tweedeling tussen rechtvaardigen en onrechtvaardigen. En de Amha-Reds worden daar voor het eerst genoemd in Ezra.
Bijvoorbeeld in Ezra 4, vers 4 kunnen we dat vinden. Ik zal het heel even voor u opzoeken. Dan gaat het over het volk van het land.
Dus hebben aangeboden om mee te bouwen aan de tempel. En dat is ze geweigerd, want het was alleen behouden aan het clubje wat dat zich voorgenomen had om te doen.
En daarna gaan ze de boel tegenwerken. Het volk van het land ontmoedigde het volk van Juda en ze joegen schrik aan bij het bouwen. Dat is eigenlijk de enige plek in de Bijbel waar deze term letterlijk genoemd wordt.
Maar later zou deze term verder evolueren. En in de tijd van Jezus had het toch net weer een iets andere betekenis gekregen. Want in Ezra wordt ook de heidenvolken eromheen bedoeld.
Maar uiteindelijk wordt dit een term ook eigenlijk voor het volk zelf. In de tijd van Jezus hebben die ontwikkelingen zich voltrokken en hebben we verschillende groepen.
Ik ga ze allemaal even langs, maar ik ga er niet al te lang op in. We hadden de Sadduceën, dat was de priesterlijke en de aristocratische klasse, dat was de adel. Werkte redelijk goed samen met de Romeinen.
We hadden geen geloof in opstanding in engelen, dat kunnen we vinden in de Bijbel. We hadden de Essenen, die kennen jullie waarschijnlijk van de plek waar de dode zee rollen gevonden zijn. Dat was in een gemeenschap van de Essenen, die hadden de dode zee rollen bewaard.
Dat was eigenlijk een bijna secteachtige groep. Strikte leefregels, gemeenschapsleven. Apocalyptische en messiaanse verwachtingen heel erg.
Einde der tijden. Je had de Zeloten. De Zeloten waren eigenlijk een gewelddadige groep. Een radicale afwijzing van Romeinse overheersing.
En geweld als middel voor bevrijding. Ook erg eindtijd gericht. En je had nog de Herodianen, die zie je in het Nieuwe Testament ook af en toe langskomen.
Dit was een politiek gemotiveerde groep. Herodianen komt van Herodes. Dat was een groep die hem ondersteunde en dus eigenlijk heel pro-Romeins was. Dan houden we twee groepen over die nog niet genoemd zijn.
En dat zijn de fariseeën. De fariseeën, die naam komt van Perusium. Afgescheiden van onreinheid. Het betekent ook echt dus dat ze zich afgescheiden hadden van de rest.
Dat deden ze op zich op basis van hele Bijbelse principes. Want in Exodus 19 vers 6 lezen we dat het volk een volk van priesters zou zijn.
Dat echoed ook in het Nieuwe Testament voor ons. En zij hadden zich dat heel letterlijk opgevat. In de zin van dat zij vonden dat ook de regels voor de priesters ook voor het volk zou moeten gelden.
Want ze waren immers een volk van priesters. Dus zij gingen ook de reinheidswetten en alle regels die voor de priesters waren, gingen zij toepassen op het volk. Dat moesten ze allemaal houden.
Het waren strenge leefregels. Maar iets wat we in het Nieuwe Testament soms een beetje over het hoofd zien, is dat de fariseeën zelf eigenlijk best wel populair waren onder het volk.
Dat was ook omdat ze de strenge regels van de wet van Mozes, daar maakten ze uitzonderingen op. Ze maakten nieuwe regels eromheen, waardoor het soms een beetje net iets zachter werd.
En ze verlichten daarmee de lasten voor het volk ook. Er is heel lang een strijd geweest in de 200 jaar voordat de tijd van Jezus is er een heel lang een strijd geweest tussen de fariseeën en de sadduceeën.
Van wie nou precies de macht, eigenlijk de kern van de macht zou moeten zijn. En heel lang zijn dat de sadduceeën geweest, omdat de macht vanuit de tempel ging. Maar je ziet dat ongeveer 100 jaar voor de tijd van Jezus kantelt dat en worden de fariseeën eigenlijk de meest invloedrijke groep in Israël.
Dat heeft ook te maken met wat we kunnen lezen in de Maccabeëën. Israël is natuurlijk een tijdje zelfstandig geweest in die tijd, maar werd eerst veroverd door Griekenland.
Het werd eerst veroverd door Griekenland. Daarnaast is er een strijd losgebarsten tussen de joden die eigenlijk wat meer Grieks wilden worden en de Griekse gebruiken gingen aannemen.
En de groep die zich afgescheiden wilde houden. Nou, daar zijn twee boeken van de Maccabeëë over geschreven. Die twee boeken die beschrijven eigenlijk de vrijheidsstrijd van de joden.
En de groep die zich afgescheiden wilde houden die wint die strijd. En Israël wordt een tijdje zelfstandig totdat uiteindelijk het weer via Herodes en via de Romeinen onder Romeins bewind komt.
Maar in de tijd van Jezus zijn de fariseeën eigenlijk de primaire groep in het centrum van de macht. Dan heb je de Amhaaretz.
De Amhaaretz die hielden zich niet aan alle voorschriften die voorgeschreven waren door de fariseeën. Soms omdat ze het niet konden. Er was een bepaalde hoeveelheid financiële ruimte en ruimte in tijd nodig om al die wetten te houden.
Je constant reinigen. Niet in aanraking komen met onreine dingen. Als je visser bent is dat een heel stuk lastiger dan als je fariseeër bent en je hebt geld uit jouw dynastie.
Dat waren vaak mensen van goede afkomst. Dat waren vaak mensen die dus de tijd hadden. Mensen die met geld wat voor hun werkten in plaats van dat ze dat zelf moesten verdienen. En je ziet dat ook soms uit noodzaak mensen die wetten niet konden houden.
Ze hadden ook hun afkomst niet mee. Ging soms al helemaal terug aan de tijd tot de tijd van terugkomst uit de ballingschap. Hoorde je bij de club die zich had gereinigd of niet.
En eigenlijk leidde dat in essentie tot een soort kastenstelsel. Daar gaan we even op inzoomen. Want dan denk je van hé dat klinkt wel heel zwaar. Kastenstelsel.
Dat er dus groepen in de samenleving echt niet met elkaar mogen. En echt afkeer van elkaar hebben. En daar gaan we eens even op inzoomen. Op de volk van het land.
En daarvoor gaan we in een paar historische bronnen duiken. Onder andere in een rapport over poverty and charity. Dus over armoede en...
Even kijken wat het goede woord is voor in het Nederlands. Precies. En vrijgevendheid in Rome.
Of in Romeins Palestina. En daar heb ik even... Dat is even een definitie die ik gevonden heb. En die ga ik even in zijn geheel voorlezen. Want dat is... Dat laat zien hoe moeilijk je deze groep kan vangen.
De Amha-Reds waren niet alleen de armen. Ze waren ook niet alleen plattelandsbewoners tegenover stadsbewoners. Je kan ze niet specifiek indelen in een sociale klasse. Zodat wij dat kennen.
Ze waren alle mensen van onbetekenende afstamming. En weinig middelen. Dan zou ik van willen maken en of weinig middelen. Want een van de twee was meestal al voldoende om tot deze groep gerekend te worden.
Hun economische zwakte betekende dat ze zich niet konden onderscheiden in het houden van de reinheidswetten. Ook al zouden ze dat wensen. Een ander aspect was dat ze niet een groot deel van hun tijd konden besteden aan het bestuderen van de Torah.
En het nauwlettend houden van de religieuze plichten. Ze konden in steden wonen. Maar ze waren vooral te vinden in de kleine dorpen. Ze waren niet zozeer arm. Maar de armen bevonden zich wel onder hen.
Dit laat zien hoe moeilijk deze groep te vangen is. Het waren niet de armen. Maar wel. De armen hoorden meestal wel tot deze groep.
Het waren ook niet de mensen in de steden. Je kunt ook niet de scheiding maken stad, platteland. Je kunt ook niet de scheiding maken arm, rijk. Het is heel lastig om deze groep te vangen. Het enige wat we wel weten is dat er in de maatschappij waar Jezus in rondliep, wist iedereen tot welke groep ze behoorde.
In de Jewish Encyclopedia kunnen we dit vinden over de Amharets. Zij die trouw waren aan de wet, de fariseeën, ze meden ieder contact met een Amharets, de vuile menigte.
Elk contact werd gezien als onreinheid, omdat deze de Levitische reinheidswetten niet trouw hielden en hun tienden niet trouw schonken aan de priesters en de Leviten. Een Amharets werd bovendien beschouwd als een overtreder van de wet, omdat hij niet alle plichten vervulde die de synagoge in de loop van de tijd had geïntroduceerd om het leven te heiligen.
Alleen al het aanraken van zijn kleding kon tot onreinheid van een fariseeën leiden. En vanzelfsprekend kon er niet worden getrouwd tussen leden van beide groepen. Ik denk dat wij ons niet zo goed realiseren als we de Bijbel lezen hoe groot deze scheiding was.
Dit komt uit de Talmoed. En daar in de Talmoed heb je van die mooie poëtische stukken. En dit is een heel lang stuk, dus ik heb het een beetje ingekort. Maar het begin laat wel een beetje zien waar het heen gaat.
De wijze die leren, een persoon moet altijd bereid zijn om alles dat hij heeft te verkopen om de dochter van een Torah geleerde te trouwen. Als hij geen dochter van een Torah geleerde kan vinden, moet hij de dochter huwen van een van de grote namen van deze generatie, die vroom zijn, ondanks dat ze geen Torah geleerde zijn.
Als hij die niet kan vinden, dan moet hij op zoek naar een volgende in de ladder. En de volgende, en de volgende. En dit gaat een heel eindje door. En wie vinden we onderaan? Maar hoe dan ook, moet hij geen dochter van een Amhairet trouwen.
Want zij zijn ongedierte. En hun vrouwen lijken op kruipende dieren. Hun levensstijl breekt talloze voorschriften. Wat hun dochters betreft, zegt de schrift, vervloekt is wie gemeenschap heeft met welk dier dan ook.
Omdat ze gelijk zijn aan de dieren die geen moreel besef hebben. Ik moet hier wel bijzeggen, eventjes, dat de talmoed wordt nog steeds gebruikt onder de joden.
De meeste joden, die leggen deze tekst niet meer letterlijk uit. Dus eventjes, laat maar zeggen, in de tijd van Jezus, je ziet dat er na de verwoesting van de tempel, vindt er ook binnen de sociale kringen in het jodendom, vindt er een hele omwenteling plaats.
Dus dit is iets wat nog steeds in de talmoed staat, maar tegenwoordig, in de huidige tijd, wordt bijvoorbeeld een Amhairets meer vergeleken met een Dommert. Iemand die, laat maar zeggen, niet goed mee kan komen.
Dus het wordt een stukje vergeestelijkt, omdat dit ook wel een hele harde tekst is. Maar in de tijd van Jezus werd dit in de praktijk gebracht. Dan gaan we vanaf hier weer terug naar de schrift.
Johannes 7, vers 46 tot 49. Dan heeft er een genezing plaatsgevonden. En de fariseeën hebben mensen naar Jezus toegestuurd om eens even polshoogte te nemen.
Die komen terug. En de dienaars antwoorden, nooit heeft een mens zo gesproken als deze mens. De fariseeën dan antwoorden, bent u soms ook misleid? Heeft iemand van de leider soms in hem geloofd?
Of van de fariseeën? Maar deze menigte, die de wet niet kent, is vervloekt. Dit gaat over deze groep. En als je goed zoekt, of goed oplet in de evangelieën, dan kom je deze groep overal tegen.
En wat je ook merkt, is dat Jezus het niet eens was met deze scheiding. Sterker nog, Jezus ging om met deze mensen.
Maar doordat hij met hen omging, vonden ze hem zelf ook zo iemand. We pakken Johannes 9 voorbij.
Even kijken.
En dat is een vrij lang stuk. Maar ik lees hem even. En dan sla ik het midden even een stukje over. Want de aanleiding is, in het voorbijgaan zag hij iemand die blind was van de geboorte af.
En zijn discipelen vroegen hem, Rabbi, wie heeft er gezondigd, hij of zijn ouders, dat hij blind geboren zou worden? Daar zien we al iets terug.
Als je blind bent, dan heb je dat waarschijnlijk aan je afkomst te wijten. Of aan zonden die je gedaan hebt.
Daar vind je deze groep al terug. Gaan we verder. En zijn discipelen vroegen hem, of en Jezus antwoordden, hij heeft niet gezondigd en zijn ouders ook niet.
Maar dit is gebeurd, omdat de werken van God in hem geopenbaard zouden worden. Dan geneest Jezus hem.
Hij maakt de slijk. Hij bestrijkt zijn ogen. En dan komt hij bij de fariseeën. Vers 15.
Opnieuw vroegen nu ook de fariseeën hem, hoe hij ziendig geworden was. En hij zei tegen hen, hij legde slijk op mijn ogen. Ik was te mij en ik zie. Sommigen dan van de fariseeën zeiden, deze mens is niet van God.
Want hij neemt de Sabbat niet in acht. Begint dit bekend te klinken? Hij neemt de Sabbat niet in acht. Hij houdt zich niet aan onze regels.
Anderen zeiden, hoe kan een zondig mens zulke tekenen doen? Want als je de Sabbat niet in acht neemt, zoals zij dat gedefinieerd hadden, dan ben je per definitie een zondig mens.
Ze zeiden opnieuw tegen de blinde, u dan, wat zegt u van hem, dat hij uw ogen geopend heeft? En hij zei, hij is een profeet.
De joden dan geloofden niet van hem, dat hij blind geweest was en ziendig worden. Totdat zij de ouders geroepen hadden van hem die ziendig geworden was. En ze vroegen hun, is dit uw zoon, van wie u zegt dat hij blind geboren is?
Hoe kan hij dan nu zien? Zijn ouders antwoordden hun en zeiden, wij weten dat dit onze zoon is en dat hij blind geboren is. Maar hoe hij nu ziet weten we niet. Wie zijn ogen geopend heeft weten wij niet. Hij is volwassen, vraag het hem zelf.
Hij zal voor zichzelf spreken. Dit zeiden zijn ouders, omdat ze bevreesd waren voor de joden. Want de joden waren al overeengekomen dat als iemand zou beleiden dat hij de Christus was, hij uit de synagoge geworpen zou worden.
Daarom zeiden zijn ouders, hij is volwassen, vraag het hem zelf. Zij dan riepen voor de tweede keer de man die blind geweest was en zeiden tegen hem, geef God de eer. Wij weten dat deze mens een zondaar is.
Dit gaat over Jezus. Wij weten dat deze mens een zondaar is. En zondaar is dus een specifieke term die de fariseeën gebruikten.
Het was een term die zij gecreëerd hadden. Wij maken, als wij denken aan zondaar, dan denken we al vaak aan mensen die dingen fout gedaan hebben, die dingen misdaan hebben, die een slecht geweten hebben.
We denken vaak aan dat, weet je, als we de verhalen lezen van ja, Jezus ging met de tollenaars en de prostituees enzovoort. Maar heel vaak gaat deze term gewoon over mensen zoals jij en ik.
Even kijken waar ik geweest was. Dan zegt de blinde, hij dan antwoordde en zei, of hij een zondaar is, weet ik niet. Eén ding weet ik, dat ik blind was en nu zie. En ze zeiden opnieuw tegen hem, wat heeft hij met u gedaan? Hoe heeft hij uw ogen geopend?
Hij antwoordde hun, ik heb het u al gezegd, maar u hebt niet geluisterd. Waarom wilt u het nog eens horen? Wilt u soms ook zijn discipelen worden? Zij dan scholden hem uit en zeiden, u bent een discipel van hem, maar wij zijn discipelen van Mozes.
Wij weten dat God tot Mozes gesproken heeft, maar van deze weten wij niet waar hij vandaan komt. De man antwoordde en zei tegen hen, er is toch iets wonderlijks in dat u niet weet waar hij vandaan komt en dat hij wel mijn ogen geopend heeft.
En wij weten dat God niet naar zondaars luistert, maar als iemand God vrezend is en zijn wil doet naar hem, hoort hij. Wij weten dat God niet naar zondaars luistert. Dit heeft hij zijn hele leven gehoord.
God luistert niet naar zondaars. Ik heb er nog een vraag over het mens zijn, of dat, dus van Christus wordt gezegd, hij hoort op het volk.
De farisee wisten ook van dat het gezin niet kan. Dus daarmee zeggen ze ook, dat het gezin, al die roers, ook de vader, Jozef, hoort op het volk.
Hoe zit dat? Want Jozef hoort op het volk. De farisee hadden in die zin op dat moment ook volgens mij nog niet helemaal zijn afkomst.
Ze zeiden ook van, ze wisten ook niet dat hij uit Bethlehem kwam. Ze zeiden van, kan er uit Nazareth iets goed komen? Dus ik vraag me af in hoeverre zij op de hoogte waren van zijn precieze afkomst.
Ten tweede is het ook zo dat dus... Ja, dat zij afstammelingen van David waren. Ten tweede was het ook zo dat dus afkomst niet alles definieerde.
Het was dus ook hoe je je hield aan de regels. Dat was eigenlijk het meest definierende aspect. Jezus hield zich niet aan hun definities van de regels.
En dat maakte hem per definitie tot een zondaar. Voor hun, hè? En die zondaars wisten dat God niet naar hun luistert. Ik vind dat erg pijnlijk.
Eén te ver. Dan geeft hij een prachtig getuigenis. En... Want hij zegt...
U bent geheel in zonde geboren.
De groep die we net hebben leren kennen... Is hier eigenlijk gewoon in zijn geheel in beeld. En hij komt op veel meer plekken terug. We gaan verder.
De Journal for the Study of Judaism. Want er zijn nog meer aspecten waar dit zijn effect op had. Het had namelijk ook effect met de manier waarop je met de armen omging.
Als we de uitspraken en acties beschouwen van de wijzen... Van voor de verwoesting van de tempel. Dus de wijzen. Dat zijn de wijze mensen. Voor de verwoesting van de tempel.
Dan laat het zien dat de rabbies hoofdzakelijk goed waren voor de armen... Die zonen van goede mensen waren. De rest van de armen hoorden bij de anderen. Deze werden overgelaten aan individuele liefdadigheid.
Je ziet dus dat ze niet alleen een scheiding hebben gemaakt... Tussen rechtvaardig en onrechtvaardig. Maar die groep die onrechtvaardig was in hun ogen... Die werd ook compleet geïsoleerd. Zelfs als het ging om het geven van aalmoezen.
Als jij een fariseer was en je was arm geworden door omstandigheden... Dan was daar de synagoge die voor je ging zorgen. Dan waren er de andere farisee die voor je gingen zorgen.
De Sadducee hadden hun eigen clubje. Als jij daar niet bij hoorde... Dan was je overgelaten aan individuele liefdadigheid. Dan kon je in de poort gaan zitten.
En dan kon je aalmoezen gaan vragen. Ook op dat gebied... Was dus die complete ongelijkheid. Er werd niet voor je gezorgd.
En dat gaat eigenlijk tegen de... Torah in. Tegen de wet van Mozes in. En dan komen we bij Lukas 10.
Lukas 10 vind ik een hele mooie. Ook dit is een van de meest bekende gelijkenissen die er zijn.
Alleen er zit een verneinige onderlaag in deze gelijkenis. Het is de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. En zie een wetgeleerde stond op om hem te verzoeken.
En zei meester wat moet ik doen om het eeuwige leven te bijerven. En hij zei tegen hem... Wat staat er in de wet geschreven? Wat leest u daar? En hij antwoordde en zei...
U zult de Heer uw God lief hebben met heel uw hart. Met heel uw ziel. En met heel uw kracht. En met heel uw verstand. En u naast als uzelf. Hij zei tegen hen... U hebt juist geantwoord.
Doe dat en u zult leven. Einde verhaal toch? Er zitten hier een paar hele leuke dingen in. In vers 27 het antwoord...
wordt gegeven door de wetsgeleerde. Niet door Jezus. U zult de Heer uw God lief hebben met heel uw hart, ziel en uw kracht en uw verstand. En u naast als uzelf.
Is een uitspraak die de fariseeën heel goed kenden. Het was namelijk een soort van onderdeel van een spelletje wat zij speelden. Met onder elkaar. En dat was van wie kan de wet, dus de hele Torah, het beste samenvatten in één of twee zinnen.
Er werd heel veel gedaan. Je hebt bijvoorbeeld... Je had in de tijd van Jezus had je Rabbi Hillel en Rabbi Shammai. Twee grote rabbis die veel bekendheid genoten.
En Rabbi Hillel die zei van... Die had ook zo'n soort samenvatting. Die zei van... Wat u haat... Doe dat niet aan de ander.
Oftewel, wat u niet wil dat u geschiet... Doe dat ook de ander niet. Daar komt daar eigenlijk vandaan. Dat is een variant hierop. Dat was ook een manier om de wet samen te vatten. Maar deze samenvatting die de wetgeleerde geeft...
Is eigenlijk perfect. Er is er ook eentje die Jezus zelf geeft in Matthäus. Wat is dan het probleem hier? U zult de Heer uw God lief hebben... En u naast als uzelf.
Nou, dat is correct. En dan staat er in vers 29... Maar hij wilde zichzelf rechtvaardigen. Daar heb ik altijd een beetje over zitten bomen.
Waarom wilde hij zich rechtvaardigen? Hij wilde zich als het ware verdedigen. Maar waartegen dan? Hij had het toch goed gezegd? En pas toen ik met deze studie bezig was...
Landde dat kwartje. Want de fariseeën hadden namelijk het begrip naasten... Zelf versmalt. De naasten was de eigen groep geworden.
Het is trouwens sowieso iets wat nu weerspeelt. Ik las laatst in een online tijdschrift... Iets over hoe christenen tegenwoordig naar de politiek kijken...
Of naar immigranten enzovoort. En toen stond er ook een uitspraak van... De naasten, dat zijn de mensen... Mijn eigen mensen. Dat zijn de mensen in mijn land. Dat zijn de mensen om mij heen.
Uit mijn gemeente. De mensen nabij mij. En zij hadden dat ook zo gedefinieerd. Maar hij weet dat daar ergens iets niet helemaal klopt. En hij wil eigenlijk van Jezus horen...
Dat hij gelijk heeft. Dat ze het goed doen. Hij wilde zichzelf rechtvaardigen. En hij vraagt, wie is mijn naaste? Nou ja, en dan heb je Jezus.
Heb je aan Jezus de verkeerde? Jezus antwoordde en zei... Een man ging van Jeruzalem naar Jericho... En viel in de handen van rovers... Die hem de kleren uittrokken... En hem daarbij slagen toediende... En hem bij hun vertrek half dood liet liggen.
Toevallig kwam er een priester langs dezelfde weg. En toen hij hem zag, ging hij aan de overkant voorbij. Evenzo een leviet. Toen hij op die plek kwam en hem zag, ging hij aan de overkant voorbij.
Hier zijn we vaak heel geschokt over. Als ik hem op de zondagsschool vertel... Oh, hoe kun je dat nou doen? Hoe kun je dat nou zomaar laten liggen?
Maar de mensen die dit hoorden... Aan wie Jezus deze gelijkenis vertelt... Die schriftgeleerden, die fariseeën... De mensen eromheen, ook de zondaars en de tollenaars... Die denken van ja, zo werkt het.
Dit is hoe het gaat. Want zij mochten hem niet aanraken, deze man. Dan konden ze meteen weer terug naar huis om zich vijftien keer te wassen. En Jezus doet dit heel veel in zijn gelijkenis.
Als je dat patroon ziet... Jezus begint een verhaal... Met iets wat voor iedereen compleet logisch is. Dit, tot nu toe gaat het goed. Iedereen zit te knikken.
Dit is niet het schokkende deel van het verhaal. Het schokkende deel van het verhaal... Is dat er ook een Samaritaan die op reis was in zijn buurt kwam.
En toen hij hem zag, was hij met innerlijke ontferming bewogen. En hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Hij teelde hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar de herberg en verzorgde hem.
En toen hij de volgende dag wegging, haalde hij twee penningen tevoorschijn... En hij gaf ze aan de waard en zei tegen hem... Zorg voor hem. En wat u verder aan kosten maakt, ik zal het u geven als u terugkomt. Dit is heel pijnlijk.
Want de Samaritaan die vervult plicht... Die de priester en de leviet eigenlijk hadden moeten doen volgens de Torah. Ze moesten hun naaste lief hebben als hunzelf. Maar ze hadden dat zodanig ingekleind...
Dat deze man daar gewoon niet bij hoorde. En die kon je gewoon zonder vroeging aan de kant van de weg laten liggen. En Jezus draait het dan om.
En dit vind ik het hele mooie aan wat Jezus... Hoe Jezus redeneert en praat. Want de vraag waar de fariseer naar op zoek was... En van wie was de beroofde man nu de naaste?
Want dat was de interessante discussie. Daar kunnen we het eens even over hebben. Van wie was die nou de naaste? Ja, dan kunnen ze argumenten opvoeren waarom die priester niet de naaste was...
En waarom die leviet het ook niet was. En eigenlijk die Samaritaan helemaal niet. Maar Jezus, die geeft ze de kans niet. Want hij stelt die vraag helemaal niet. Jezus stelt een vraag op een andere manier.
Hij stelt hem... Wie van deze drie denkt u dat de naaste geweest is... Van hem die in handen van de rovers gevallen was? En dit is een geniale vraag. Want je kunt deze discussie nu niet meer voeren.
Er is namelijk maar één goed antwoord. En dit is retorisch gewoon ontzettend slim. Want die fariseer kan geen kant op.
En die fariseer kan alleen maar zeggen... Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft. En dan heeft Jezus hem te pakken. Want hij zegt... Ga heen en doet u even zo.
En daar ging het hele principe van de naaste van de fariseeën het raam uit. Toch waren de fariseeën...
In zekere zin geen slechte club. Dat klinkt een beetje gek vanwege het beeld wat wij hebben vanuit de Bijbel erover. Want Jezus heeft het nogal vaak met ze aan de stok.
Maar de principes van de fariseeën zijn eigenlijk heel lovenswaardig. Ze zijn geroepen tot de priesterdienst. Het hele volk. Ze hebben principes van reinheid.
We moeten vroom leven. Sober. Verachten van aardse rijkdom. En als kernpunt eigenlijk... U zult de Heer uw God lief hebben met heel uw hart. Heel uw ziel. En heel uw kracht. En heel uw verstand. En uw naaste als uzelf.
Ik denk dat iedereen zich hier zou kunnen vinden in deze principes. Maar toch is er iets misgegaan. Want zelfs de joden zelf verklaren...
De rabbis zelf verklaren... Een oud gezegde... Dat er zeven soorten fariseeën zijn. En vijfde van zijn of excentriekelingen of hypocriet. Dat wil ook zeggen dat er twee groepen zijn...
Die wel God zoeken. En wel hem trouw zijn. En ook die kun je vinden in de Bijbel. We hebben het over Nicodemus.
We hebben het over een Jozef van Arimathea. Nicodemus wordt verdedigd in verschillende malen. Verdedigt Jezus. Dus de fariseeën waren ook niet een blok. Sterker nog.
Jezus gaat in zijn discussies eigenlijk... De discussie aan als een fariseer zelf. Hij pakt ze met hun eigen retorische manier van praten.
Die samenvatting die Jezus geeft... Dat is typisch een fariseeënse principe. Dat Jezus het zelf ook zo samenvat. De manier waarop de gelijkenissen gesproken worden...
Zijn typisch manieren waarop de rabbis ook gelijkenissen vertelden. Jezus stond buiten die groep. Maar hij was er wel vertrouwd mee.
En ook onder de fariseeën waren volgelingen van Jezus. Dus het is wel te kort door de bocht om ze alleen maar als slechtrikken af te schilderen.
Maar uiteindelijk... Het zijn de mooie principes verworden tot hypocrisie.
Lees we in Matthäus 23. Het verzamelen van status en geld in plaats van soberheid. Het ondermijnen van de wet door allerlei uitzonderingen en toevoegingen. Er werd bijvoorbeeld gezegd van... In het Sabbatsjaar moet je de leningen terugbetalen.
Moet je het slavenvrij laten. En de fariseeën maakten regels van... Ja, maar onder die en die voorwaarden hoef je dat niet te doen. En onder die en die voorwaarden hoef je je niet aan je eet te houden.
En onder die en die voorwaarden kun je daar wel vanaf. Als je ergens gezworen hebt. En ook daar vinden we sporen van in de Bijbel. Rijk zijn is een teken van hemelse zegen en rechtvaardigheid.
Dat namen ze als grote voorbeeld een aartsvader Abraham. Arm zijn of lichamelijk of geestelijk beperkt was een teken van zonde. Lezen we in Johannes 9. Armen hoefden ze niet te helpen.
Omdat die hun compensatie zouden ontvangen in het hier namens. En er waren heel veel Griekse invloeden op het Joodse denken over het hier namens. Die laatste twee ga ik deze avond niet uitwerken.
Die werk ik uit op de laatste avond. Als we het ook over de gelijkenissen in Lucas 16 gaan hebben. Daar is dit vooral op van toepassing. Ga ik te snel?
Sorry. Mag je zeggen? Nou, ik ga volgens mij ben ik heel erg op tijd klaar.
Hoe kom ik? Ik heb sowieso ook nog een handout aan het eind. Met wat een verkorte samenvatting. Maar er zit niet alles hiervan. We gaan nog eens een bijbelgedeelte erbij pakken.
Marcus 7 vers 1 tot 13 zoeken we op. En bij hem verzamelde zich de farin.
De fariseeën en sommige van de schriftgeleerden die uit Jeruzalem gekomen waren. En toen ze zagen dat sommige van zijn discipelen met onreinen, dat is met ongewassen handen brood aten, berispten ze hen. Want de fariseeën en alle joden eten niet als zij niet eerst grondig de handen gewassen hebben, omdat ze zich houden aan de overlevering van de oude.
En als ze van de markt komen eten ze niet als ze zich niet eerst gewassen hebben. En vele andere dingen zijn er die zij aangenomen hebben om zich eraan te houden. Zoals het wassen van de drinkbekers en kannen en het kopere vaatwerk en de bedden.
Daarna vroegen de fariseeën... Hier zit trouwens ook dat stukje in waar we net gezien hebben, dat het een behoorlijke tijd- en geldsinvestering kostte om op deze manier te leven.
Dat vind je hier dus ook weer een echo van. Want om al die dingen te wassen en bij te houden, dat vergt er gewoon heel veel investering.
Daarna vroegen de fariseeën de schriftgeleerden hem... Waarom wandelen uw discipelen niet volgens de overlevering van de oude, maar eten zij het brood met ongewassen handen? Maar hij antwoordde hun...
En hij zei tegen hen...
Het gebod op een mooie manier terzijde om aan uw overlevering te houden. Want terwijl u het gebod van God nalaat, houdt u zich aan de overlevering van de mensen, zoals het wassen van kannen en bekers.
En veel andere dergelijke dingen doet u. En tegen hen zei u... Oh, dat had ik al gezegd. En dan gaat Jezus daarover leren.
Maar hier zien we ook weer de manier waarop de fariseeën omgingen met het woord van God. Eigenlijk waren ze heel radicaal.
Ze wilden zich echt aan alles houden wat in de wet stond. Maar dat deden ze door, zoals dat heet, een hek om de wet te bouwen. Dus op de Sabbat mocht je niet werken.
Maar ja, als je nou werktuigen vasthoudt, dan zou je in de verleiding kunnen komen om te werken. Dus het was ook verboden door de fariseeën om op de Sabbat werktuigen vast te houden.
En zo werd er elke keer een stap verder genomen om de mensen te beperken, zodat ze maar niet een gebod zouden overtreden. Dus ze hadden al vijftien geboden van de fariseeën overtreden, voordat ze ook maar in de buurt kwamen van een gebod wat God had opgelegd.
Alleen tegelijkertijd werden ze niet afgerekend of ze de geboden van God overtreden, maar ze werden afgerekend op het feit of ze de geboden van de fariseeën overtreden.
En Jezus stelt dat overal ter discussie. En dat vindt zijn hoogtepunt eigenlijk, als Jezus aan het eind van zijn reizen in Jeruzalem aankomt.
En het dan eigenlijk, hij weet dat hij daar gaat sterven. En je merkt ook dat hij dan eigenlijk geen blad meer voor de mond neemt als hij het tegen de fariseeën heeft.
En Matthäus 23 is eigenlijk een soort van complete aanklacht van Jezus over de dingen die hij ziet.
Die hij ziet om zich heen, waarvan hij ziet hoe de mensen hun medemensen behandelen. En het is niet alleen in Matthäus 23, dit is iets wat je het hele evangelie door welke evangelie dan ook ziet.
We zijn daarnet van Lucas naar Johannes naar Matthäus gegaan. Je komt het overal tegen, maar vooral in Lucas, als je Lucas 5 tot en met 14 leest, dan is dat eigenlijk één en al dat Jezus dit systeem aan de kaak stelt.
Als hij Levi roept en ze klagen erover dat hij eet met zondaars en tollenaars. Jezus geeft daar hele scherpe antwoorden. Are plukken op de Sabbat in Lucas 6.
In Lucas 7 de zalving van de zondares. Nou, Lucas 10, de barmhartige Samaritaan hebben we gehad. Lucas 11, wee over de fariseeën. Lijkt heel erg op Matthäus 23, maar vindt plaats binnen het huis.
Doet hij het nog niet in het openbaar. Lucas 14, de grote maaltijd waarin iedereen is uitgenodigd, maar ze niet willen komen. Jezus heeft het echt wel aan de stok met deze mensen.
En in Matthäus 23 zie je eigenlijk de soort van apotheose van zijn conflict met de fariseeën. Toen sprak Jezus tot de medigden en tot zijn discipelen.
De schriftgeleerden en de fariseeën zijn gaan zitten op de stoel van Mozes. Daarom, als wat zij zeggen dat u in acht moet nemen, neem dat in acht en doe het. Dat is een gekke. Maar het is niet zo heel gek, want de fariseeën in essentie bedoelden het goed.
Alleen ze brachten hun eigen leer niet in praktijk. Doordat ze juist eigenlijk het koninkrijk zouden moeten brengen, maar juist mensen uitsloten ervan.
Dus Jezus zegt van wat ze voorschrijven is op zich niet slecht. Alleen ze vergeten het belangrijkste. Daarom, al wat zij zeggen dat u in acht moet nemen, neem dat in acht en doe het.
Maar doe niet overeenkomstig hun werken, want zij zeggen het, maar doen het zelf niet. Want zij binden lasten samen die zwaar zijn en moeilijk om te dragen. En ze leggen ze op schouders van de mensen, maar ze willen die zelf met geen vinger verroeren.
Al hun werken doen zij om door de mensen gezien te worden. Want ze maken hun gebedsriemen breed en de kwastjes aan hun kleren groot. Ze zijn zeer gesteld op de ereplaatsen tijdens de maaltijden, op de voorsteplaatsen in de synagoge.
Ze zijn ook belust op de begroetingen op de markten en om door de mensen rabbi rabbi genoemd te worden. Het is voor ons moeilijk voor te stellen om een maatschappij voor ons te zien waar één groep rechtvaardig beschouwd wordt.
En één groep onrechtvaardig. En niet alleen dat de rechtvaardigen de onrechtvaardigen als onrechtvaardig beschouwen, maar ook dat de onrechtvaardigen de rechtvaardigen als rechtvaardig beschouwen.
Dat is een hele ingewikkelde zin. Maar ook de mensen zoals we daarnet zagen van die man die genezen werd door Jezus die zegt van God luistert niet naar zondaars.
Die had dat hele systeem geïnternaliseerd. De mensen die beschouwden zichzelf ook zondaars. Ze beschouwden zichzelf als mensen die er niet zouden kunnen komen. Waarvoor Gods Koninkrijk er niet zou zijn.
Hij gaat nog een eindje door. WU blinde leiders die zegt heeft iemand gezworen.
Ik ben bij vers 16. WU blinde leiders die zegt heeft iemand gezworen bij de tempel. Dan betekent dat niets. Maar heeft iemand gezworen bij het goud van de tempel. Dan is hij aan die eed gebonden. Hier geeft Jezus kritiek op dat feit dat er dus elke keer verzachtende omstandigheden waren waarop mensen zich ergens niet aan hoefden te houden.
En dat waren natuurlijk meestal de mensen die het het beste uitkwam. Als het gaat om leningen die niet terugbetaald hoeven te worden. Daar hadden de armen natuurlijk helemaal niks aan. Want op het moment dat het juist wel terugbetaald moest worden in het jubeljaar.
Want God had die sabbatsjaren en die jubeljaren juist ingesteld om een soort van gelijkheid te maken tussen de mensen. Als mensen geld hadden geleend dan zou dat kwijtgescholden worden. De fariseeën die hadden zoiets van ja, allo.
Maar dan stort de hele economie zo'n beetje in. Als we allemaal leningen gaan kwijtschelden. Dus ze hadden daar manieren gevonden om daar onderuit te komen. En ook eden die gezworen werden en andere dingen die gezegd werden.
Maar hadden de fariseeën manieren gevonden om heen te komen. Dwazen en blinden. Want wat is meer het goud van de tempel of de tempel die het goud heiligt?
En heeft iemand gezworen bij het altaar dan betekent dat niets. Maar heeft iemand gezworen bij de gaven die erop ligt dan is hij aan die eet gebonden. Dwazen en blinden. Want wat is meer de gaven of het altaar dat de gaven heiligt?
Wie daarom zweert bij het altaar die zweert erbij. En alles wat erop ligt. En wie zweert bij de tempel die zweert erbij. En hem die erin woont. En wie zweert bij de hemel die zweert bij de troon van God. En hem die daarop zit. Wee u schriftgeleerden en fariseeën huigelaars.
Want u geeft tiende van de munt de dille en de komijn. Dat was niet voorgeschreven. Maar ze gaven het wel. Maar u laat het belangrijkste van de wet na. Het recht, de barmhartigheid en het geloof.
Deze dingen zou men moeten doen. En die andere dingen niet nalaten. En ik heb er één overgeslagen.
Blijkbaar. Ja. Ik ben vers 13 overgeslagen. En vers 13 is eigenlijk het belangrijkste. Want er staat maar. Wee u schriftgeleerden en fariseeën huigelaars.
Want u sluit het koninkrijk der hemelen voor de mensen. U gaat er immers zelf niet binnen. En hen die er binnen willen gaan. Die laat u er niet binnen gaan. Deze moet je even tot je door laten dringen.
Het was de groep die geroepen was om het volk te leiden. En eigenlijk om zijn gods koninkrijk binnen te leiden. En in plaats daarvan was het de groep geworden.
Die het koninkrijk gesloten had. En als poortwachter fungeerde om zelfs de mensen die er naar binnen wilden. Er niet binnen te laten gaan. We hebben nu een stukje context gehad.
Over deze eerste twee groepen. We hebben de rest van de nacht nodig voor de rest. Maar we hebben twee groepen.
We hebben de zonders en de tollenaars. De amha en reds waar we over gesproken hebben. We hebben de fariseeën en de schriftgeleerden. En die groepen hebben allemaal kenmerken. De zonders en de tollenaars werden buitengesloten uit de religieuze gemeenschap.
Om wie ze waren. Om waar ze vandaan kwamen. En om hun sociale status. Ze dachten zelf ook dat God hen had afgeschreven. En ze voelden zich verloren.
De fariseeën vormden de kern van de religieuze gemeenschap in Israël. En ze streefden naar een heilig leven. Ze waren ijverig en radicaal in hun naleving van de geboden. Maar ze waren wel gevoelig voor de verleiding van rijkdom en macht.
Ze beschouwden zichzelf als gerechtvaardigd. En dan is mijn vraag. Wie zijn wij? Wie herkent zich in welk van deze twee groepen?
Ik zie nog geen vingers.
Geen van wijlen. Niets. Waar is dit? Ik denk dat wij bij tijd en wijlen soms ons zelf met de ene groep kunnen identificeren.
En soms met de andere groep. Maar ik denk dat de kerk als geheel zich moet aantrekken dat ze eigenlijk meer in de tweede groep passen. In potentie.
Het is niet per se dat de kerk doet wat de farisee doet. Maar je ziet wat er farisee overkwam. Is de kerk in de geschiedenis ook heel vaak overkomen.
En ik denk dat hetgene wat wij missen in de context van wat Jezus zegt. Is dat we ons vaak heel erg identificeren met de eerste groep.
Van als we verloren zijn dan gaat Jezus ontzoeken. Als we denken dat God ons heeft afgeschreven. Dan is er altijd ruimte bij God om bij hem te komen.
Dat klopt ook allemaal. Dat is ook allemaal correct. Alleen tegelijkertijd zijn we als kerk. Wij zijn de kern van deze religieuze gemeenschap. En dat wil zeggen dat als Jezus het tegen de fariseeën heeft.
En hem waarschuwt. En waarschuwt hij ook ons. Dat we niet dezelfde fouten maken. Dat wij het koninkrijk van God niet sluiten voor mensen die er binnen bij komen. Vanwege regeltjes die wij gemaakt hebben.
Dat wij bepalen welke mensen wel in de kerk mogen komen. Welke niet. En ook al zeggen we soms dat ze allemaal welkom zijn. Merken we toch dat sommige mensen meer welkom zijn dan andere mensen.
En ik denk dat juist dit aspect van... Dat wat Jezus zegt aan de fariseeën ook ons iets te vertellen heeft.
Is iets wat vooral vaak een ondergeschoven kindje is. Want we leggen de gelijkenissen vaak uit dat we er toch zelf goed afkomen.
En als we straks Lucas 15 en Lucas 16 gaan bestuderen. Dan denk ik dat dat er ook heel pijnlijk uit gaat komen.
Dat wij van meerdere... Jezus spreekt meerdere groepen aan. En wij kiezen vaak de groep die ons het beste uitkomt. En ik denk dat dat een les is die wij mogen leren uit de evangelie.
Als we deze context kennen... Is dat Jezus... In zo'n geniale spreker is... Dat hij met één verhaal...
Twee verschillende groepen kan aanspreken. En waar we in het verhaal van de barmhartige Samaritaan... Onszelf misschien zien als degene die aan de kant ligt...
En dat Jezus ons komt helpen. En dat Jezus ons te hulp komt. Zijn we tegelijkertijd misschien soms ook de Levite. En de priester. En ik denk dat we dat...
Mee moeten nemen... Als we deze week... Weer onze eigen weg gaan... En volgende week gaan kijken naar... Lukas 15.
Dat we dit even in ons achterhoofd houden. Dat Jezus constant... Twee groepen op het oog heeft. In plaats van... Eentje.